ھەنبانە بۆرینە فەرھەنگێکی کوردی بۆ کوردیی ناوەندی و فارسییە کە ھۆنەر و نووسەری بەناوبانگی کورد عەبدوڕڕەحمان شەرەفکەندی (ھەژار) نووسیویەتی و ماجید مەردۆخ ڕۆحانی پێداچووەتەوە. ھەنبانە بۆرینە بە دوو شێوەی یەک بەرگی و دوو بەرگی لە چاپ دراوە و چاپی یەکەمی لە ساڵی ١٩٩٠ لە تاراندا بووە. لە ھەموو شێوەزارەکان و بنشێوەزارەکانی زمانی کوردی لەم وشەدانەدا کەڵک وەرگیراوە و ھەوڵی ئەوە نەدراوە تەنیا وشەیەکی شێوەزارێک پەسەند بکرێت و ئەوانی تر لاببرێن. ئەلفوبێ و شێوازی نووسینی کوردی لەم فەرھەنگەدا جیاوازە و تایبەتە و لە پێشەکیی پەرتووکەکەدا لەسەری قسە کراوە.

ھەژار لە پێشەکیی فەرھەنگەکەدا سەبارەت بە ھۆکاری ناو نرانی نووسیویەتی:

ناوی وشەدانەکەی خۆم ناوە: ھەنبانە بۆرینە، کە لە چیرۆکاندا دەڵێن: ھەرچیت بوێ دەستی تێخە دێتە چەنگت.

 ئه م کتیبه به ته کوشینی موحه مد ماجدی مه ردوخ روحانی له ئیران چاپ بووه.

Book 1: 113.6MB

Book 2: 173.3MB

   
    هه نبانه بۆرینه ( Hanbana borina ) بزرگترین و معتبرترین فرهنگ لغت کردی - کردی و فارسی است. همچنین دارای گذری کوتاه بر آموزش نوشتن زبان کردی و ارتباط آن با سایر زبانهاست .این اثر که بیش از هزار صفحه در قطع رحلی با خط خیلی ریز است (بدیهی است در صورتی که حروف این فرهنگ بزرگتر بود هم اندازه و هم قیمت کتاب بیشتر می شد که دلایل دیگری هم در مقدمه اش ذکر شده اند ) توسط استاد بزرگ کرد عبدالرحمن شرفکندی معروف به هه ژار نوشته شده است و برخلاف اکثر فرهنگ لغت ها که دهها و شاید صدها نفر مشغول به نوشتن آن بوده اند تعداد گردآورندگان این اثر از تعداد انگشتان دست تجاوز نمی کند.

دڵ به‌ پیری تازه‌ یارو ئاهه‌نگ و نه‌شئه‌ی ده‌وێ
ماچی کوڵم و گه‌ردنی زه‌رد و فنجانی مه‌ی ده‌وێ

هه‌روه‌کو منداڵی ساوا گڕووی له‌من گرتووه‌
به‌زمی جاران و قه‌تارو ده‌نگی تارو نه‌ی ده‌وێ

خوتخوته‌ی داوم ده‌ڵێ ده‌ی هه‌سته‌ ئه‌و جێیه‌ی ده‌ڵێم
جا قوڕی کوێ بکه‌م به‌سه‌رما باخی سێو و به‌ی ده‌وێ

من په‌رێشان و که‌نه‌فتم که‌وتومه‌ به‌حری خه‌مان
ئه‌و سه‌دای شمشاڵی شوان و گه‌شتی نۆڕسته‌ی ده‌وێ

هه‌رچوار ده‌ورم لێگیراوه‌ ڕێم نیه‌ بستێک بڕۆم
ئه‌و گوڵی کوێستانه‌کان و بای شه‌ماڵ و شنه‌ی ده‌وێ

داخی گه‌لم و ده‌ردی پیری که‌ساسی کردوم و ...ئه‌و
نیگای گه‌رمی چاوی جوان و لێوی پڕخه‌نده‌ی ده‌وێ

من سه‌رم له‌رزۆکه‌ و ده‌ستم دار عه‌ساشم ناگرێ
ئه‌و خه‌ریکی ڕاپه‌ڕینه‌ ..سواری ئه‌سپی شه‌ی ده‌وێ

من که‌وتوومه‌ گیانه‌ڵایه‌ و وا ئه‌جه‌ل ده‌ورمده‌دا
ئه‌و ئازادی نیشتمان و ئاسوده‌ و ئۆخه‌ی ده‌وێ

تیده‌گه‌م ڕاز و مه‌به‌ستی ...تانه‌یه‌ بۆ لاوه‌کان
تێکشکانی ناله‌باری ناکۆکی و کینه‌ی ده‌وێ

پێمده‌ڵێ ( شێواو ) به‌پیریش هه‌سته‌ با لێی ڕاکه‌وین
زۆر په‌رێشانه‌ وڵاتمان هه‌ڵمه‌تی ئێمه‌ی ده‌وێ

چه‌ند زه‌ریفه‌ دڵ به‌پیری ئه‌شق و ئازادی بوێ
جا غوڵامی ئه‌و دڵه‌م بم ئه‌و هه‌سته‌ جوانه‌ی ده‌وێ

ئه‌حمه‌د شێواو

با ایرنا به «ناکجاآباد» سفر کنید

مهاباد - ایرنا - دور شدن از جامعه، روی آوردن به تنهایی در زندگی و سپری شدن شب و روزها با کورسوی امیدی که شاید ناامیدی باشد،باعث شده بیماران جذامی، ناخوشی فراق و تنهایی را بیشتر از دردهای تن و چهره احساس کنند.

به گزارش ایرنا، جذام، خوره یا هانسن یک بیماری مزمن و سیستمیک است که بسیاری از

قسمت های بدن را درگیر می کند و جزء بیماری های عفونی دسته بندی می شود که از طریق پوست یا مجاری تنفسی منتقل شده و بیشترین تاثیر خود را در پوست و اعصاب محیطی بروز می دهد.

سابقه بیماری جذام در جوامع انسانی به بیش از شش هزار سال پیش برمی گردد، اما اینک در قرن21 هنوز زخم هایی است که جان و روح بیماران مبتلا را آزار می دهد.

جذام بیشتر به عنوان بیماری فقیرانه معروف شده است و در کشورهای مختلفی از جمله هند، بنگلادش، اندونزی، میانمار و نیجریه بیشتر از سایر نقاط دنیا دیده می شود.

در ایران نیز در مناطق شمال شرق، شمال غرب، غرب و جنوب غرب کشور هنوز هم شماری از این بیماران زندگی می کنند که می توان به اسکان آنان در حاشیه شهر مشهد، آسایشگاه «بابا باغی» تبریز، در بخش هایی از شهر ایلام و در روستاهای اطراف شهر مهاباد و سردشت در آذربایجان غربی اشاره کرد.

در شهرستان های جنوب آذربایجان غربی در مجموع 113 بیمار جذامی زندگی می کنند که 15 نفر آنها همراه خانواده در روستای بصری مهاباد ساکن هستند.

روستای بصری یکی از روستاهای توابع مهاباد است که در دهه 30 شمسی مسوولان بهداری آن زمان به کمک پزشکان آمریکایی آن را به عنوان یک قرنطینه مرکزی برای ریشه کن کردن بیماری مالاریا ساختند که پس از ریشه کن شدن مالاریا در دهه50، با کمک دولت های مرکزی، بیماران مبتلا به جذام از سطح شهر جمع آوری شدند و به این روستا انتقال یافتند.

آنها به واسطه عدم پذیرش در جامعه، طرد شدن از سوی خانواده و بستگان، ترس غیر واقعی مردمان از سرایت این بیماری و فرار از تحقیر و انگ های اجتماعی به زندگی گروهی روی آورده اند.

زمانی که با درمان شدند، ویروس بیماری قابل سرایت از بدن خارج شود، فقط اثرات تقریبا غیرقابل جبران بیماری در سطح بدن برجای می ماند.

رشید پسر عبدالله بیمار بهبود یافته جذامی است که در روستای بصری زندگی می کند که در 18 سالگی به دلیل عدم رعایت بهداشت به جذام مبتلا شده است.

سرگذشت پر از سختی و رنج وی از زمان ابتلا تا بهبودی و پس از آن هم چیزی نیست که بتوان با نوشتن روایت کرد و به قول خودش تنها جذامیان می دانند که چه رنجی کشیده اند.

وی گوشه گیری در اتاقک تاریک و کم نور خود و یادآوری گذشته های دور را پیشه کرده و در انتظار رسیدن روز پایانی زندگی خود، بسر می برد و هم صحبت کسی هم نمی شود.

یکی دیگر از ساکنین روستای بصری که خود را رسول معرفی کرد می گوید: در وی هیچ اثری از بیماری جذام دیده نمی شود، اما تنها به خاطر اینکه در یک خانواده جذامی متولد شده، به زندگی کردن در این روستا ادامه می دهد.

وی می گوید: هیچ خانواده ای جز اهالی روستای بصری حاضر نمی شوند که با فرزندشان ازدواج کنم و تا حال چند بار هم به خواستگاری رفتم و خانواده ها زمانی که متوجه ساکن شدنم در بصری می شوند، مخالفت می کنند.

به گفته وی، این رنج تنها در ازدواج نیست بلکه در بازار و محیط کار هم باعث می شود مردم تعامل خوبی با ما نداشته باشند و همین امر یکی دیگر از عوامل انزوای بیشتر ساکنان این روستا است.

«بسیاری از ساکنین روستا به خاطر بی اعتمادی که در اثر سوء استفاده برخی رسانه ها از وضعیت این بیماران کرده اند حاضر به حرف زدن و تعامل با غریبه ها نمی شوند».

مسوول انجمن حمایت از بیماران جذامی مهاباد می گوید: در سال های قبل برای کمک به وضعیت معیشت و درمان این بیماران، یک درمانگاه در مهاباد ساخته شده و قسمتی از هزینه های درمانی و حقوق پرستاران این بیماران از این راه تامین می شود.

خالد خالدی اظهار داشت: با توجه به اینکه درآمد این درمانگاه نمی تواند جوابگوی تمامی نیاز های بیماران باشد، آنان همواره برای اعزام و درمان بیماران با مشکل مالی مواجه هستند.

وی که بیش از 30 سال است در این انجمن عضویت دارد، طرد شدن توسط جامعه را مهمترین مشکل بیماران جذامی عنوان می کند.

یکی دیگر از اعضای فعال انجمن حمایت از بیماران جذامی مهاباد ابراهیم نانوازده است، وی نیز مدت 15 سال از زندگی خود را صرف کمک و یاری رساندن به بیماران جذامی کرده است.

نانوازاده کمک های نهادهای حمایتی از این بیماران را اندک عنوان کرد و خواستار توجه بیشتر مسوولان به بیماران جذامی شد.

مدیر شبکه بهداشت و درمان مهاباد نیز با بیان اینکه ما این افراد را بیماران جذامی خطاب نکرده و آنها را «یادگاران جذامی» می نامیم، گفت: بصری یکی از روستاهای اقماری روستای قره بلاغ از توابع این شهرستان بوده و مرکز بهداشت به صورت ماهیانه این یادگاران جذامی را مورد معاینه قرار می دهد و هر سال آزمایش هایی از این بیماران به عمل می آورد بطوریکه تاکنون هیچ مورد مثبتی از آنها مشاهده نشده است.

حمید نادری اضافه کرد: واحد بیماری های شبکه بهداشت این شهرستان نیز به صورت مستمر با اهالی این روستا در ارتباط بوده و تمامی هزینه های درمانی و پزشکی آنها را به صورت رایگان انجام می دهد.

هر چند دوره بیماری بیماران جذامی به پایان رسیده اما در کنار زخم های خشک شده بیماری، طرد، تنهایی، تحقیر، زندگی دور از شان و عدم پذیرش اجتماعی زخم آنها را هر روز تازه تر می کند، دیگر زمان تغییر این نگرش فرا رسیده که این افراد نیز به عنوان یکی از اعضای جامعه از حقوق انسانی و اجتماعی خود بهرمند شوند.

بایید برای تغییر این نگرش و قبول این باور که بیماران جذامی نیز عضوی از جامعه ما هستند، پیش قدم شویم و قبل از 29 ژانویه که روز جهانی جذام است آنها را دوباره در جامعه و میان خودمان قبول کنیم.

گزارش از: عبدالله رحمانی

ئـــــــــــــــاوێـــــــــــنـه‌

رووخساری ده‌ره‌وه‌ی مرۆڤه‌كان نیشان ئه‌دا ،


ئه‌گه‌ر ناخی نیشان بدایه‌


كه‌م كه‌س ده‌یوێرا بچێته‌ به‌رده‌می ..!!

عـــه‌رز كـــه‌ر وه‌ لـــه‌یـــلا وه‌ صـــه‌د خـــامـــه‌وه‌
چــــه‌م وه‌ نــــمـــه‌وه‌، دڵ وه‌ تــــــــــه‌مـــــــه‌وه‌

دێــــوانـــه‌كـــه‌ت دیـــم بــڵێــسـه‌ش بــه‌رز بـــی
بــــه‌رزی‌ بــڵێـسه‌ش هــه‌ر ســات صــه‌د تـه‌رز بـــی

ئه‌ی‌ دڵه‌كه‌م! بچۆ بۆ خزمه‌ت له‌یلاكه‌ی‌ من –عه‌نبه‌ر خاتوون- به‌چاوی پڕ فرمێسك و دڵی ته‌ماویه‌وه‌، عه‌رزی‌ بكه‌ و بڵێ: من چاوم به‌ دڵداره‌ شین بووه‌كه‌ت كه‌وت و، گڕی تێ به‌ربوو بوو، به‌شێوه‌یه‌ك هه‌ر سه‌عاته‌ی‌ به‌ صه‌د جۆر گره‌كه‌ی‌ ده‌چوو به‌ ئاسمانا..

ƪ♥♥♥ ƪ

مەولەوی

چاوی تۆ قیبلەی عەشق و دڵداری


چاوی من چاوگەی گریانو زاری



من چاوم بۆ چەس ئەسرین بڕژێنێ


با چاو تۆ خۆش بێ دنیا بوێنێ



تۆ چاوت نەیشێ قیبلەی دڵانە


با چاو من بێشێ دایم گریانە




.مامۆستا /كه‌مه‌ندی

داگرتنی "چوارێنه‌کانی خه‌ییام" وه‌رگێڕی مامۆستا هه‌ژار

ئه‌ڵقه‌ی 1 تا 11 

ئه‌ڵقه‌ی 1
http://snd.sc/111NCwW

http://www.mediafire.com/?6ofzz19e2n67jyj

ئه‌ڵقه‌ی 2
http://snd.sc/ZPa9vP

http://www.mediafire.com/?hkgf2rim38rsp88

ئه‌ڵقه‌ی 3
http://snd.sc/11QqYry

http://www.mediafire.com/?yj9sr7rw9tcv4j5

ئه‌ڵقه‌ی 4
http://snd.sc/ZJaqVk

http://www.mediafire.com/?s63218dzno5o2ia

ئه‌ڵقه‌ی 5
http://snd.sc/ZJax3d

http://www.mediafire.com/?ld1lpv2zzkd3dg1

ئه‌ڵقه‌ی 6
http://snd.sc/11Qrgil

http://www.mediafire.com/?c26qgkcdj61gz5b

ئه‌ڵقه‌ی 7
http://snd.sc/ZJaAff

http://www.mediafire.com/?56hi68pfuwyfa8o

ئه‌ڵقه‌ی 8
http://snd.sc/10iIpE6

http://www.mediafire.com/?ulf4a1jn3qflhaf

ئه‌ڵقه‌ی 9
http://snd.sc/138DaVa

http://www.mediafire.com/?yn161ml9i50icb0

ئه‌ڵقه‌ی 10
http://snd.sc/138DcfY

http://www.mediafire.com/?eshahrm55dx8uux

ئه‌ڵقه‌ی 11
http://snd.sc/138DgfI

http://www.mediafire.com/?wrj7u64v8793ztb

ساتێک له گه‌ڵ چێشتی مجێور نوسینی مامۆستا هه‌ژار

به خوێندنه‌وەیی ئومێد عەلی

وه‌سیه‌تنامه‌که‌ی شێرکۆ بێکەس

من نامەوێ لە هیچ كام لەو گرد و گردۆڵانەدا بنێژرێم كە دیارن و ناویان ئەبرێ، یەكەم؛ لەبەرئەوەی پڕبونەتەوە و دووەم؛
دووهه م لەبەرئەوەی من حەز بە قەرەباڵغی زۆر ناكەم.
من ئەمەوێ ئەگەر سەرۆكی شارەوانی و ئەنجومەنی شارەوانی شارەكەم رێگەم پێبا و ئەوەم پێ رەوا ببینن كە لە پاركی ئازادیا و بە تەنیشت مۆنۆمێنتەكەی شەهیدانی 1963ی سلێمانییەوە بمنێژن،
ئەوێ خۆشترە و تەنگەنەفەس نابم.
من حەز ئەكەم بە مردوویش نزیكی ئەو خەڵكە‌ و ژن ‌و پیاو‌ی شارەكەم‌ و دەنگی مۆسیقا ‌و گۆرانی ‌و هەڵپەڕكێ‌ و یانە جوانەكانی ئەو پاركە بم.
با كتێبخانەكەم‌و دیوانەكانم و وێنەكانم ببرێن بۆ شوێن مەزارەكەم،
با كافتریایەك‌ و باخچەیەكی بچكۆلانە لەو شوێنەدا هەبێ، بۆئەوەی شاعیران‌ و نو‌سەران‌ و كچ ‌و كوڕی دڵدار ببنە میوانم.
من ئەمەوێ لە ئێستاوە بەچاوی خەیاڵ تەماشای ئەو پاركە بكەم‌ و دوای مردنی خۆم ببینم.
ئەمەوێ بەدەم چریكەی دیلان ‌و ئەڵڵا وەیسیەكەی مەردان ‌و سرودی خوایە وەتەن ئاواكەی ـەوە ئاڵای كوردستانم تێوە پێچرابێ ‌و بنێژرێم.
من ئەمەوێ لە پرسەكەمدا مۆسیقا لێبدرێ،
لەناو مەزارەكەمدا تابلۆی جوانی هونەرمەندانی شارەكەم هەڵبواسن.
من ئەمەوێ دوای خۆم‌ و بەناوی (بێكەس)ەوە خەڵاتێكی ساڵانە تەرخان بكرێ ‌و بدرێت بە جوانترین دیوانە شیعری هەڵبژێردراوی ئەو ساڵە ‌و خەرجی ئەم خەڵاتەیش لەو میراتە بدرێ كە جێیدەهێڵم.

*************************************************************
وصیت نامه ی اسطوره ی شعر کوردی
شیرکو بی کس

نمیخواهم در هیچ گورستان و گلزار هنرمندانی که میشناسیم دفن شوم
به دو دلیل
1) این مکانها دیگر فضایی برای نفس کشیدن ندارند
2)انکه من از ازدحام و شلووغی خوشم نمی اید
اگر شهرداری شهرم (سلیمانیه)اجازه دهند
میخاهم که مرا در پارک آزادی
در جوار یادمان شهدای 1963 دفن کنند
انجا بهتر است و میتوانم نفس بکشم
من بعد از مرگ نیز ترجیح میدهم که در کنار مردان و زنان و فرزندان شهرم باشم
به موسیقی و رقص فرزندان سرزمینم ،در این پارک گوش فرا دهم،
کتابخانه ی شخصیم،
دیوانهای شعرم،
و عکسهایم را در مکانی نزدیک مزارم نگه داری کنید.

کافه تریایی و باغچه ای کوچک در کنار مزارم باشد
تا نویسندگان و شعرا
همچنین عشاق سرزمینم مهمانم شوند.
من از همین الان بر بال خیال
این پارک را بعد از مرگ خودم تجسم میکنم
میخواهم با صدای چهچه ی (دیلان)
الله ویسی (علی مردان)
وسرود (خوایه وه ته ن ئاوا که ی)
پرچم کوردستان کفنم شود و به خاک سپرده شوم
میخواهم در ختمم
نوای موسیقی باشد
تابلوهای زیبای هنرمندان شهرم مزارم را بیارایند
میخواهم بعد از من
جایزه ای سالانه بنام بی کس
به بهترین دیوان شعر منتخب سال داده شود
هزینه ی جایزه هم ،
از ماترکم تامین شود.

دواجار مەرگ رێگەى نەداى لەگەڵمان بمێنیتەوەو نەخۆشیەکی سەخت تۆى لێ دور خستینەوە، هەواڵی مەرگت هەموومانى تاساندو خەمێکی قورس بوە میوانمان.
بە داخ و پەژارەیەکی زۆرەوە هەواڵی کۆچی دوایی شاعیر و روناکبیری گەورە مامۆستا (شێرکۆ بێکەس)مان پێ گەیشت، کە لە نەخۆشخانەیەکی وڵاتى سوید کۆچی دوایی کرد، پرسەو سەرە خۆشی خۆم ئاراستەى خانەوادەى مامۆستاو هاوڕێیانى دەکەم و ئینشا الله روحی مامۆستا بە بەهەشتى بەرین شاد دەبێت.