::✻ღϠ₡ღ AWENA ღϠ₡ღ✻::

ئاوێنه ماڵپه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ری فه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌رهه نگ و هونه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ری کوردی

شیرکو بی‌کس

«شیرکو گفت: سعی می‌کنم در کردستان دو جریان را سامان داده و سازمان‌دهی کنم: تشکیلاتی برای دفاع از حقوق زنان کورد و آشنا کردن آن‌ها با حقوق انسانی و اجتماعی‌شان و بعد راه‌اندازی و توسعه صنعت سینما و فیلم‌سازی در سلیمانیه و کل کوردستان». (سلیمانیه و سپیده دم جهان – سیدعلی صالحی – ص۱۳)

این‌که چنین دغدغه فعالیت‌های اجرایی و گاه حتی حقوقی دارد، نه سیاست‌مداری است که وعده تبلیغاتی می‌دهد و نه مقام مسوولی که موظف به ارایه برنامه است. این «شیرکو بی‌کس» است. شاعری که خودش نیز چون اشعارش بار سنگین تعهد را به دوش می‌کشد. که شعر، برایش بهانه‌ای نبود تا به کنج انزوا و آفیت بخرامد. بی‌کس، شاعر زندگی بود و آزادی:

از ترانه‌های من اگر

گل را بگیرند

یک فصل خواهد مرد

اگر عشق را بگیرند

دو فصل خواهد مرد

و اگر نان را

سه فصل خواهد مرد

اما آزادی را

اگر از ترانه‌های من

آزادی را بگیرند

سال، تمام سال خواهد مرد

یکی از ویژگی‌های ممیزه اشعار بی‌کس، روح جاری طبیعت است. مجموعه اشعار او را که می‌خوانی انگار که «کلیله و دمنه» را ورق بزنی، مدام از زبان حیوانات، از کوه و چشمه و باد و آفتاب سخن می‌شنوی. این پی‌وند عمیق زبان بی‌کس با طبیعت، به نوعی برگرفته از فرهنگ کوردی است که به مانند فرهنگ‌های باستانی، در پی‌وند ناگسستنی با طبیعت قرار دارد. اسامی افراد غالبا برگرفته از اجزای طبیعت است و زندگی روزمره نیز تنها در پی‌وندی مداوم با طبیعت معنا می‌یابد:

در جنگل

تاریکی که فرا رسید

شیر با خود گفت

فردا پلنگ را از هم خواهم درید

پلنگ با خود گفت

فردا روباه را شکار خواهم کرد

روباه نیز گفت

کبوتر آخرین سهم فردای من است

و کبوتر با خود اندیشید

چگونه می‌توان همه زندگان این جنگل را

با هم

هم‌دل و هم‌آواز کرد.

راستی چگونه می‌توان...؟

در عین حال، این نزدیکی فوق‌العاده به طبیعت‌گرایی، نوعی عرفان را به زبان بی‌کس راه داده است که علی‌رغم شباهت‌های ظاهری‌اش به تصوف رایج در میان کوردهای ایرانی، ابدا عرفانی انزواطلب و گریزان از زندگی نیست. بلکه به نظر می‌رسد در شباهتی شگفت‌انگیز با روح طبیعت‌گرای «چین»ی، عرفان «بی‌کس» هم یک سره در خدمت زندگی قرار دارد:

بوته آتشی

داشت سعی می‌کرد

شعله‌های خود را خاموش کند

زیرا ماری خسته

می‌خواست در پناه او

آرام بگیرد

اما بارزترین وجه اشعار بی‌کس، «کوردستان» است. گهواره‌ای که شیرکو را در خود پروراند تا او نیز عمر خود را به راه آبادی و آزادی‌‌اش سپری کند. شیفتگی بی‌کس به سرزمین مادری‌اش، بر خلاف مکاتب افراطی ناسیونالیستی که گاه به فاشیسم و نژادپرستی می‌کشند، یکسره برگرفته از همان روح عاشقانه و طبیعت ساده او است. جای هیچ اغراقی وجود ندارد. عشق به سرزمین مادری که دلیل نمی‌خواهد:

سرزمین‌های بسیاری

زیباتر از میهن من‌اند

سرزمین‌های بسیاری

سرسبزتر از میهن من‌اند

سرزمین‌های بسیاری

دلپذیرتر از میهن من‌اند

اما هیچ

هیچ سرزمینی

کوردستان من نمی‌شود!

شاید برخی بخواهند بی‌کس را به یکی از جریان‌های جهانی شناخته شده و یا گروه‌های سیاسی کورد منتسب بدانند. اما حقیقت این است که او شاعر مستقلی بود که فقط دغدغه سرزمین و مردمانش را داشت. سخن گفتن از فقر، از نان، از استبداد و از جنگ هر بار کلام او را به جریانی سیاسی نزدیک و شبیه می‌شازد، اما در نهایت او آنچنان از آشفتگی کوردستان و بی‌سرانجامی تمامی وعده‌ها و شعارهای سیاسی آزرده بود که تیغ انتقاد خودش را به روی تمامی جریان‌های سیاسی می‌گشود و همچون درمانده‌ای خشم‌گین بر سر «آزادی» می‌خروشید که به پتیاره‌ای در دامان سیاست‌مداران بدل گشته است. با این حال بی‌کس هیچ گاه پا فراتر از این نمی‌گذاشت و به جای آنکه تلاش کند در قامت رهبری سیاسی به مردم سرزمین خودش خط‌دهی کند، ترجیح می‌داد همچنان تصویرگر دردهای عمیق آنان باقی بماند، و به راستی کدام تصویر گویاتر از کلمات شیرکو می‌توانست این زخم عمیق کوردستان را به تصویر بکشد:

چهار کودک:

ترک، فارس، عرب

و کورد

تصویر مردی را کشیدند

اولی دست‌هایش را

دومی سرش را

سومی میانه و پاهایش را

و چهارمی

تفنگی بر دوش‌اش.

«شیرکو بی‌کس»، در سلیمانیه عراق به دنیا آمد. شاید اگر وضعیت سیاسی منطقه به گونه‌ای دیگر بود، یا او چندده کیلومتر شمال‌تر از سلیمانیه به دنیا آمده بود، آن وقت شهرت و اعتباری فراتر از «ناظم حکمت» به دست می‌آورد چرا که دست‌کم از نگاه من، شعرهای بی‌کس، چه آنجا که از زندگی و عشق می‌سراید و چه آنجا که از انسان، آزادی و سیاهی جنگ و گرسنگی سخن می‌گوید، از هر نظر عمیق‌تر و فراگیرتر از اشعار حکمت است. به هر حال، بی‌کس هم‌چنان زنده می‌ماند. او هم چون دیگر شاعران نخواهد مرد، بلکه در شعرهایش تکثیر خواهد شد تا به مرور مخاطبان بیشتری با او، اندیشه انسانی و کلام دل‌نشین‌اش آشنا شوند و هرکجا که خواننده جدیدی اشعارش را زمزمه کرد دوباره سر بر خواهد داشت تا در جاودانگی کلام سرزمینی را جاودانه کند:

وقتی کبکی می‌میرد

برای کوه

آوازی از خود

باز خواهد گذاشت.

وقتی زنبوری می‌میرد

برای باغ

شیرین‌ترین بوسه‌ها را

باز خواهد گذاشت.

وقتی طاووسی می‌میرد

برای یادگاری

رنگین‌ترین پرها را

باز خواهد گذاشت

وقتی آهویی می‌میرد

بعد از خود

خوش‌بوترین مشک‌ها را

باز خواهد گذاشت

و من

وقتی که من بمیرم

برای شما

کوردستان را با زیباترین کلمات

باز خواهم گذاشت.

Writing at: دوشنبه 14 مرداد 1392

Time:22:52 By: محمد پیش بینی| |

جــــــاده‌ چۆڵ و سێبه‌ر بوو

جــــــاده‌ چۆڵ و سێبه‌ر بوو ، كــــــــات به‌یانی
ئه‌ڕۆیـــــشتم خــــــه‌یاڵاوی ئــــــــه‌مڕوانــــی

بـــــۆ سه‌وزایی ده‌وروپشتم ، بـــــــۆ ئاسمان
بـــــۆ شاخی به‌رز ، خانووی تـازه‌ ، دنیای جوان

ئـــــه‌ڕۆیشتم : بـــــــه‌ ئه‌سپایی ، كش و مات
لاشه‌ سست و ، دڵ كـــــــه‌یلی تاسه‌ و ئاوات

له‌پــــــڕ ، نـــــازانم چـــــۆن سه‌رم هــــه‌ڵبڕی
بــــه‌رامبه‌رم به‌ژنێك ده‌ركــــــه‌وت ، وه‌ك په‌ری

لــــه‌گــــه‌ڵ ئــــه‌وه‌ی له‌ عــــاباوه‌ ئــــــاڵابوو
لــــــــه‌ دیمــــه‌نی شیــــرینی ئاشـــــكرابوو

بـــــاڵا به‌رز و ، بچكۆله‌ پــــێ و ئیـــــسكارپین
گــۆره‌وی و پووز : سفت و سپی و ئاوریشمین

ئــــه‌ڕۆیـــــیم و دزه‌ی نیگام جــــــارجــــارێــك
لـــــه‌ژێر عـــــابای ڕه‌شــــــا ئه‌یدی نازدارێـــك

بــــه‌ ڕه‌وتی كه‌و ، لـــــه‌نجه‌ی تاوس و قومری
گورج گورج ، جوان جوان ئه‌هات و جاده‌ی ئه‌بڕی

مابــــــووی بگاته‌ عاســــــتم چـــه‌ن هه‌نگاوێ
درزێ كه‌وته‌ په‌چــــــه‌ و دیم نیـــــگای چـــاوێ

ده‌ست و پــــــه‌نجه‌ و ، مه‌چه‌كێك و ، نیگایه‌ك
چی بنووسم ؟ خـــــــــوایه‌ هێزی ئینشایه‌ك !

قـــــۆڵ و مه‌چه‌ج ساف و سپی وه‌ك شووشه‌
سه‌رپه‌نجه‌كـان یــــــاقووتێك بــــوون به‌ ورشه‌

بێینه‌ سه‌ر چاو : چـــــاوێك .. بڵـــــێم چ چاوێك
كــــــانیی سیحر ، ده‌ریای عیشوه‌ ، گێژداوێك

كـــــه‌وا كه‌وته‌ به‌ر شــــــه‌پۆلی هه‌ستی من
له‌و ڕۆژه‌وه‌ هه‌ر نـــــــوقم ئـــــــه‌بێ به‌ره‌و بن
.
.
.

شاعیری گەورەی کورد شاعیری جوانی و سروشت

::::: گــــۆران ::::

Writing at: چهارشنبه 09 مرداد 1392

Time:00:36 By: محمد پیش بینی| |

روژین پیش بینی

تا خۆشەویستی تۆ ھەبێ

مەحاڵە لەسەر بانێژەی ماڵێکەوە

بچمە ناو زەمەنێک خاڵی بێ

لە عەشقی تۆ.

روژین پیش بینی

Writing at: چهارشنبه 09 مرداد 1392

Time:00:09 By: محمد پیش بینی| |

چاوه‌که‌م ئه‌مڕۆ له‌گوڵشه‌ن، گوڵ به‌ عیشوه‌ خۆی نواند

نه‌ک نمه‌کگیر بم، به‌مه‌رگی تۆ قه‌سه‌م، هیچ نه‌مدواند

گوڵ به‌تۆزی پێته‌وه‌ لاف و گه‌زافی لێ ئه‌دا

وا شوکر سۆزه‌ی نه‌سیمت هات ئه‌ویشی لێ ستاند

نه‌شته‌ری موژگانی تۆ هاتوه‌ته‌ سه‌ر سه‌فحه‌ی دڵم

هه‌ر خه‌تێ بوو غه‌یری خه‌تتی سه‌بزی تۆ پاکی کڕاند

له‌شکری ئاهم له‌گه‌ڵ جه‌یشی حه‌به‌ش ده‌عوا ئه‌کا

حیره‌تم ماوه‌ که‌ چۆن ئه‌و دلبه‌ره‌ دڵمی رفاند؟!

بۆ گوڵی رووت هاتم و په‌رچه‌م ئه‌بینم بۆیه‌ وا

ماهی نه‌ورۆزم به‌ شیوه‌ن، وه‌ک موحه‌ڕڕه‌م خۆی نواند

تۆ له‌ئه‌وه‌ڵ گۆی وه‌فات هێنایه‌ ناو مه‌یدانه‌وه‌

ئێستا چه‌وگانی خیلافت پشتی سه‌د وه‌عده‌ی شکاند

تو خوا قه‌ت غیره‌ته‌ بۆ تۆ ئه‌رێ سه‌روی ره‌وان؟

گوڵ به‌ بێ تۆ وا له‌باغا خێوه‌تی خۆی لێ چه‌قاند

با وجود ئینساف بده‌م چاکه‌، گوڵیش موشتاقته‌

هه‌ر له‌ شه‌وقی تۆیه‌، سه‌رپۆش و گریبانی دڕاند

هه‌ر که‌سێ مایل به‌ بیرێکه‌ و ته‌ریقێکی هه‌یه‌

تۆ به‌شوعله‌ی غه‌م (حه‌ریق)یی وا وه‌جاغت هه‌ڵگراند

روژین پیش بینی

Writing at: سه‌شنبه 27 فروردین 1392

Time:00:07 By: محمد پیش بینی| |

کولکه زێرینه

که بارانێک بێ کولکه زێرینه ده‌بارێ
گوڵ له حه‌سره‌تی ره‌نگێک سیس ده‌بێ
که خه‌ونێک له بیر ئه‌چێته‌وه
خوشه‌ویستیێک قسر ده‌بێ

که بارانێک بێ کولکه زێرینه ده‌بارێ گوڵ له حه‌سره‌تی ره‌نگێک سیس ده‌بێ که خه‌ونێک له بیر ئه‌چێته‌وه خوشه‌ویستیێک قسر ده‌بێ

Writing at: شنبه 10 فروردین 1392

Time:15:29 By: محمد پیش بینی| |

کولکه زێرینه

که بارانێک بێ کولکه زێرینه ده‌بارێ
گوڵ له حه‌سره‌تی ره‌نگێک سیس ده‌بێ
که خه‌ونێک له بیر ئه‌چێته‌وه
خوشه‌ویستیێک قسر ده‌بێ

Writing at: شنبه 10 فروردین 1392

Time:15:24 By: محمد پیش بینی| |

نه‌ورۆز

هێمن.نه‌ورۆز به‌ به‌رگی سه‌وزه‌ ڕازاوه‌ قه‌د و لاپاڵ و شیو و دۆڵ چڕۆی ده‌رکرده‌وه‌ دار و، ملی دا یه‌کتری گیا و گوڵ به‌سه‌ر به‌فری که‌وی داکرد شه‌ماڵی خاکه‌لێوه،‌ خۆڵ ڕه‌فیقان ڕۆژی کوردانه‌، به‌هاره‌، جێژنی نه‌ورۆزه‌ به‌ دڵ لێتان ده‌که‌م له‌و ڕۆژه‌دا من جێژنه‌ پیرۆزه‌

به‌ به‌رگی سه‌وزه‌ ڕازاوه‌ قه‌د و لاپاڵ و شیو و دۆڵ

چڕۆی ده‌رکرده‌وه‌ دار و، ملی دا یه‌کتری گیا و گوڵ

به‌سه‌ر به‌فری که‌وی داکرد شه‌ماڵی خاکه‌لێوه،‌ خۆڵ

ڕه‌فیقان ڕۆژی کوردانه‌، به‌هاره‌، جێژنی نه‌ورۆزه‌