::درگذشت مترجم بزرگ ابراهيم يونسي::

ئاوێنه ماڵپه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ری فه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌رهه نگ و هونه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ری کوردی

ایسنا: آزاد يونسي ـ پسر ابراهيم يونسي ـ با اعلام اين خبر گفت: ابراهيم يونسي كه مدتي بود در بستر بيماري بود، حدود ساعت 3 بعدازظهر امروز (چهارشنبه، نوزدهم بهمن‌ماه) در سن هشتادوپنج‌سالگي از دنيا رفت.

او همچنين درباره‌ي مراسم خاك‌سپاري اين نويسنده و مترجم پيشكسوت عنوان كرد، يونسي طبق خواسته‌ي خودش در زادگاهش، بانه، به خاك سپرده خواهد شد.

پسر ابراهيم يونسي گفت كه فردا صبح راهي بانه مي‌شوند و سه روز آ‌ن‌جا هستند و بعد مراسمي در تهران خواهند داشت.

ابراهيم يونسي متولد خردادماه سال 1305 در بانه‌ي كردستان بود و از جمله تأليف‌ها و ترجمه‌هايش اين عنوان‌ها هستند:

حوزه‌ي زبان‌شناسي و ادبيات: جنبه‌هاي رمان اي. ام. فورستر، سيري در نقد ادب روس و دفتر يادداشت‌هاي روزانه يك نويسنده فئودور داستايوسكي.

داستان و رمان: گورستان غريبان، دلداده‌ها، فردا، مادرم دو بار گريست، كج‌كلاه و كولي، داداشيرين، شكفتن باغ، خوش آمدي، دعا براي آرمن.

ترجمه ادبيات: دن كيشوت، سه تفنگدار، پشه‌ي بيني‌دراز، سگ شمال، آرزو‌هاي بزرگ، اسپارتاكوس، خياط جادوشده، سه رفيق، طوفان، آشيان عقاب، يك جفت چشم آبي و اگر بيل استريت زبان داشت.

تاريخ و سياست: صهيونيسم، تجارت اسلحه، آمريكاي ديگر، جنبش ملي كرد، روابط ايران و تركيه و مسأله‌ي كرد.

«زمستان بي‌بهار» هم كتابي است كه در سال 1382 به قلم او منتشر شد. اين كتاب شامل خاطرات يونسي از كودكي تا آزادي از زندان است. در كتاب «يكي از ما» نيز امير حاجي‌صادقي در قالب گفت‌وگو به بيان زندگي و ديدگاه‌هاي يونسي پرداخته است.

نام یونسی برای علاقمندان ادبیات داستانی، با کتابها، داستانها و خاطرات بسیاری گره خورده، چنان که گویی اعلام بازنشستگی او اشاره به پایان یک دوره دارد، دوره‎ای طلایی در ترجمه که با نام‎های معتبری همچون، رضا سید حسینی، مصطفی رحیمی، نجف دریابندری، ابوالحسن نجفی، ابراهیم یونسی و… که تعدادی از آنها متأسفانه دیگر در میان ما نیستند. اما کتاب‎ها و ترجمه‎هاشان هست که تأییدی بر این واقعیتند که این نسل طلایی نقش بسیار مهم و سازنده‎ای در پیشرفت کیفیت ترجمه آثار ادبی داشتند و از آن سیمای کاری حرفه‎ای ودر عین حال هنری به نمایش گذاشتند. نسلی که اغلب قریب به دو دهه بعد از ارائه ترجمه‎های صادق هدایت از آثار مدرن و پیشروی نیمه اول قرن بیستم (مسخ و دیوار و…) و ترسیم سیمایی متفاوت از ادبیات داستانی و همچنین کیفیت ترجمه‎ی آن، به خوبی این میراث را درک کرده، پیش برده و به نسل‎های بعدی مترجمان منتقل کردند.

ابراهیم یونسی از جمله‎ی کسانی‎ست که دین بسیار زیادی برگردن ادبیات داستانی معاصر ایران دارد، نه فقط برای ترجمه‎های بسیار خوب و فراوانش از رمانهای بزرگ و مطرح ادبیات جهان، بلکه بیش از همه به دلیل ترجمه و تألیف کتاب هنر داستان‎نویسی که در زمان خود و تا قریب به ربع قرن یگانه کتاب جامع آموزش داستان‎نویسی در این دیار بود و بسیاری نویسندگان نسل‎های اخیر برای نخستین بار با این کتاب بود که با وجوه نویسندگی داستان آشنا شدند و بسیار آموختند. اثری که کتاب بالینی بسیاری از همین نویسندگان بود و بارها و بارها آن را خواندند.

ابراهیم یونسی اگرچه در طول زندگی پربارش بیشتر به عنوان مترجم شناخته شد، اما در عین حال نویسنده‎ای در خور اعتنا نیز بود، هرچند که در قیاس موقعیت ممتاز او در میان مترجمان، موقعیتش در میان نویسندگان بدین پایه برجسته نبود، اما جا دارد که آثار او بیشتر مورد توجه قرار بگیرد که نگرفت!

در عالم ترجمه اما یونسی اگر به همان تریسترام شندی بسنده کرده بود، و این همه آثار سترگ و شاخص از نویسندگانی چون دیکنز، داستایوسکی، تامس هاردی و … ترجمه نکرده بود، بازهم به واسطه حسن انتخاب و کیفیت ترجمه‎اش از این شاهکار ادبی، جاداشت نامش در میان مترجمان با اعتبار و بزرگ ایرانی آورده شود. با این حال او سالهای سال (تزدیک به شش دهه) به کار نوشتن و ترجمه پرداخت و آثار ارزنده‎ای را نیز به فارسی برگرداند و از این منظر دین بزرگی برگردن علاقمندان آثار داستانی داشت.

اما در این میان یونسی خدمات‎ بزرگ و ارزنده دیگری هم به علاقمندان ادبیات داستانی و به ویژه آنها که به خود داستان‎نویسی علاقمند بودند داشته، که چیزی نیست جز ترجمه کتاب کلاسیکی و معتبر در آموزش رمان‎نویسی همانند «جنبه‎های رمان» اثر ادوارد مورگان فوستر(۱۳۵۲)، و مهم‎تر از آن ترجمه و تألیف کتابی بود به نام «هنر داستان‎نویسی» که در عین جامعیت، از زبانی قابل فهم برای مخاطب نیز برخوردار و در در نوع خود نخستین کتاب‎های آموزش داستان‎نویسی به زبان فارسی به‎شمار می‎رفت‎، آن هم در سال‎هایی که خلائی جدی در زمینه احساس می‎شد، یونسی این کتاب را در زندان و در سی و سه چهار سالگی با استفاده از منابع خارجی و با ترجمه و تدوین آنها نوشت، خود نیز در مقدمه هنر داستان‎نویسی اشاره کرده که این کتاب « بیشتر تدوین نظریات گروهی از سخنشناسانی است که بررسی عقاید و آراء‎شان در کار داستان نویسی مورد قبول و اعتنای نویسندگان بنام است.» به هر حال هنر داستان‎نویسی که در سال ۱۳۴۱توسط انتشارات امیر کبیر به بازارآمد خیلی زود به کتاب بالینی اغلب علاقمندان داستان‎نویسی در دو دهه چهل و پنجاه بدل شد. بعد از او بود که دیگران نیز به فکر نوشتن چنین آثاری افتادند، رضا براهنی مقالاتش در فردوسی را در کتاب قصه نویسی (۱۳۴۸) جمع‎آوری کرد. اما این کتاب اگر چه دارای بحث‎های جالبی‎ست، اما فاقد یکپارچگی و جامعیت بود و بیشتر به درد نقد داستان می‎خورد تا آموزش داستان‎نویسی.

در دهه شصت اما جمال میرصادقی «عتاصر داستان» را ارائه داد که رقیبی جدیب رای کتاب یونسی یود به ویژه اینکه بیش از بیست سال از انتشار هنر داستان نویسی می‎گذشت وتا اندازه ای رنگ و بوی گهنگی گرفته بود. برخلاف یونسی میرصادقی بعد از انتشار عناصر داستان پابه پای زمان کتاب خود را ویرایش و حک و اصلاح کرد، فصولی بدان افزود و حتی برای جامعیت کار کتابهای دیگری هم نوشت.

هرچند که بسیاری براین باورند در این روزگاربه دلیل تنوع بسیار منابع آموزش داستان نویسی و همچنین تغییر تحولات حوزه داستان و رمان، هنر داستان نویسی دیگر ازآن لطف تازگی برخوردار نیست و به جهت شیوه‎ها و رویکردهای نو ومدرن در داستان‎نویسی‎ که در این کتاب از آنها خبری نیست، اعتبار خود را از دست داده است. شاید لازم بود، به مانند اغلب کتاب‎های آموزش که نویسندگان‎شان بعد از مدتی به فکر به روز کردن و اصلاح آنها می‎افتند، بهتر بود یونسی هم در دهه گذشته یک بازنگری اساسی در کتاب کرده، فصول جدیدی ترجمه و بر آن می‎افزود و همچنین کهنگی ها را نیز از متن آن می‎زدود. البته یونسی تمایلی به آن نشان نداد و کتاب به همان صورت سابق کماکان منتشر شده و در بازار است.

اما با این حال به جهت زبان راحت همه فهم کتاب و نگاه کلاسه‎بندی شده به اساسی‎ترین وجوه داستان‎نویسی، باز هم می‎توان «هنر داستان‎نویسی» را کاری خواندنی و سودمند برای درک مقدمات و اصول اولیه و اساسی داستان‎نویسی محسوب کرده و به عنوان نخستین گام برای آشنایی با داستان‎نویسی به علاقمندان معرفی کرد.

بیوگرافی ابراهیم یونسی:

ابراهیم یونسی یه سال ۱۳۰۵ در بانه متولد شده، در جوانی برای تحصیل به دانشگاه سوربن فرانسه و دکتری اقتصاد گرفت و سپس به ایران آمد و به ارتش پیوست و در ارتش هم یک پایش را از دست داد. او با وجود اینکه در فرانسه تحصیل کرد و با این زبان آشنایی داشت، مترجم زبان انگلیسی شناخته می‎شد و ظاهرا از میان بیش از هفتاد تا هشتاد اثری که با نام خود و یا نام مستعار سیروان آزاد ترجمه کرده تنها یک عنوان آن از زبان فرانسه برگردانده شده است!

همانند بسیاری از جوانان اهل کتاب آن روزگار به حزب توده متمایل شد و به همین دلیل هم گرفتار زندان شد. از افسران بازمانده شبکه نظامی حزب توده ایران در سالهای پیش از کودتای ۲۸ مرداد بود و پس از کودتا نیز در زندان ماند. ظاهرا ابتدا قرار بود او نیز همراه آن عده از افسران توده‎ای که توسط دولت کودتا تیربارن شدند، به جوخه‎ی اعدام سپرده شود. اما به دلیل از دست دادن پایش با یک درجه تخفیف به زندان محکوم و سالها در زندان بود. «هنر داستان‌نویسی» محصول همین دوران بود که با ترجمه برخی منابع آموزش داستان‎نویسی و تدوین و تألیف آنها در یک کتاب مستقل به سال ۱۳۴۱ منتشر شد. هنر داستان‎نویسی به دلیل آنکه تا آن زمان نمونه مشابهی به زبان فارسی نداشت با استقبال علاقمندان داستان‎نویسی روبرو و بارها تجدید چاپ شد. و تا سالها یکی از منابع مهم آموزش داستان‌نویسی درایران بود. او علاوه بر ترجمه به داستان‎نویسی هم روی آورد و تاکنون آثار گوناگونی را منتشر کرده است. داستانهای او دارای خصلت‎های بومی هستند و در روستاها و شهرهای مرزی کردستان می‎گذرند.

بعد از سالهای زندان در مرکز آمار استخدام شد(۱۳۴۴)، در میانه دهه پنجاه از جمله کسانی بود که کمیته دفاع از حقوق بشر را در ایران بنا گذاشت. در سالهای پس از انقلاب توسط دولت مهندس بازرگان به عنوان نخستین استاندار کردستان برگزیده شد.

یونسی ازجمله کردهایی بود که به کار فرهنگی در میان کردها ایمان داشت، وقتی که می‎توانست برای ترجمه آثار ادبی صرف شود، به پای ترجمه کتابهای زیادی در زمینه مسائل مختلف کردها گذاشته که نشان از حساسیت‎هایش دارد. در طول زندگی برای احقاق حقوق کردهای ایران کوشیده است. او همچنین زمانی تقاضای تاسیس «نهضت ملی کرد» به وزارت ارشاد داد که ظاهرا به نتیجه‎ای نرسید.

در اوایل نهمین دهه زندگی خود نیز همچنان به ترجمه ادامه ‎داد تا اینکه سرانجام در ۸۴سالگی قلم را بر زمین گذاشت و اعلام بازنشستگی کرد. رُمان «اگر بیل استریت زبان داشت» نوشته جیمز بالدوین، «شکفتن در باغ» به قلم خودش و همچنین گزارش های دوران خبرنگاری تروتسکی در بالکان از جمله واپسین کارهای او در حوره ترجمه و داستان‎نویسی‎ست. خاطرات خود نوشت او نیز با عنوان‌ «زمستان بی‌بهار» به زیور چاپ آراسته شده است.

آثار داستانی:

۱٫ دلداده‌ها

۲٫ رویا به‌ رویا

۳٫ ز

۴٫ مادرم دو بار گریست

۵ . کج کلاه و کولی

۶ . گورستان غریبان

۷٫ زمستان بی‌بهار

۸٫ شکفتن در باغ

۹٫ دادا شیرین

۱۱‌ – اندوه شب بی پایان

۱۲٫ دعا برای آرمن