https://awenakurd.loxblog.com/ always

صنایع آلومنیوم
پیش بینی

ئاوێنه ماڵپه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ری فه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌رهه نگ و هونه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ری کوردی

google
گوگلي کوردي
NOW
اين وبلاگ را صفحه خانگي خود كنيد! ذخيره كردن صفحه! اضافه کردن اين وبلاگ به علاقه منديها! لينک RSS
Blog Categories
Follow M.Pishbini on
Google Plus Facebook Twitter Rss
Weather

 

نالی

 

Nalí ‎ نالی  لەگەڵ  ھەر  دو  میری بابانی ھاوکاتی خۆی واتە سلێمان پاشا و ئەحمەد پاشا پەیوەندییەکی باشی ھەبووە. ئەم پەیوەندییەش لە شیعرەکانیدا ڕەنگی داوەتەوە، ئەمانە هەندێ بەڵگەن لەسەر ئەو پەیوەندییە:

ئەو  غەزەلەی  که  ‌سەرەتاکەی  ئەم بەیتەیە:

بولبولی  طەبعم  ئەوا  دسان  ثەناخوانی دەکات

که  تێیدا  دەڵێت:

هودهودی  دڵ  حەبسی  بەلقیسی سەبای دیوه یەقین

خۆی  که  دامێن‌گیری  شاهی ئاصەفی ثانی دەکات

شاهی  ئاصەفی  یەکەم  حەزرەتی سولەیمان پێغەمبەر بووه که شالیارەکەی ناوی ئاصەفی کوڕی بەرخیا بووه و مەبەستی له شای دووەمی ئاصەفیش، سولەیمان پاشای بابانه.

ئەو  غەزەلەی،  ئەوەی  یەکەم  بەیتی ئەمەیه:

ئەم  تاقمه  موماتزه  کەوا  خاصەیی شاهن

ئاشوبی  دڵی  مەملەکەت  و  قەلبی سوپاهن

ئەوانەش  هەمووی  بریتییه  له  پیاهەڵدان و باسکردنی تاقمه سوپایەک. دەبێت ئەو سوپایه سوپای کێ بووبێت، ئەگەر هیی سلێمان پاشای بابان یان ئەحمەد پاشای کوڕی نەبووبێت؛ بەتایبەتی، که پەڕتووەکەکانی مێژوو دەڵێن، ئەم ئەحمەد پاشایە سوپایەکی ڕێکوپێکی و تازه بابەتی پێکهێناوه. وەکو مامۆستا مەلا عەبدولکەریمی مودەریس دەڵێت: "نازانم 'نالی' له کاتی دەستەڵاتی ئەحمەد پاشادا له سولەیمانی ماوەتەوه و ئەو سوپایەی به چاوی خۆی بینیوه و باسەکەیان بۆ گێڕاوەتەوه و دووربە‌دوور پێناسەی کردووه، یاخود مەبەستی سوپای سلێمان پاشای باوکیەتی، ئەوەی لە ١٢٣٤ی کۆچییەوه تا ١٢٥٤ حوکمرانیی سولەیمانی کردوە؟!"

قەسیدە  درێژەکەی،  ئەوەی  بۆ  سالمی هاوڕێی گیانی به گیانی خۆی ناردووه و ئەوەش تێکڕا پرسیاره له وەزعی سولەیمانی پاش نەمانی دەوری بابانەکان.

غەزەلەکەی،  ئەوەی  بەبۆنەی  سەفەری حەجی (نووری ڕوودباری)یەوه وتوویەتی که وەک له تێکڕای بەیتەکانەوه دەرئەکەوێ خاوەنی ڕێبازی نەقشبەندی و یەکێک بووه له موریدە ناودارەکانی مەولانا خالید (١١٩٧ی.ک-١٧٨٣ی.ز، ١٢٤٢ی.ک-١٨٢٦ی.ز).

سەبارەت  بەتەمەنی  نالی  چەندین بۆچوونی جیاواز: خوالێخۆ‌شبوو "موحەممەد ئەمین زەکی بەگ" دەڵێت: نالی له ساڵانی ١٢٧٣-١٢١٥ دا کۆچیکردووه و ١٨٠٠-١٨٥٦ زایینیدا ژیاوه. دکتۆر "مەعروف خەزنەدار"یش هەر هەمان مێژوو دیاری دەکات، هەروەها دکتۆر "کەمال فوئاد"یش هەمان بۆچوونی هەیه. مامۆستا "عەلائەددین سەجادی"یش دە‌ڵێت: "له ١٧٩٧ی زایینیدا هاتوەته دنیاوه و له ١٨٥٥ دا مردووه."

هەموو  ئەم  مامۆستایانە،  بێجگه  له مامۆستا سەج ادی  نەبێ،  مێژووی لە‌دایکبوون و مردنی "نالی"یان وەک یەک دانا و بەو پێیه نالی ٥٦ ساڵ ژیاوە. تەنها بەپێی بۆچوونەکەی مامۆستای سەججادی تەمەنی بووه ٥٨ ساڵ.

ئەم  جیاوازیەش  وەکو  سەرنجی  بۆ  دراوه قسەی مامۆستا سەجادی لەلایەک و دکتۆر خەزنەدار و دکتۆر کەمال فوئاد له لایەکی‌ ترەوه دەربارەی تەمەنی و ساڵی لەدایکبوونی نالی ئەو بەراوردکردنەی کوردی و مەریوانی و بەدوای ئەوانیشدا مامۆستا عەلی موقبیله، ئەوەی لە پێشەکی دیوانەکەیاندا ساڵی ١٢١٥ی کۆچییان لەگەڵ ساڵی ١٧٩٧ی زایینیدا بەراوردکردووه. جا ئەگەر وە‌ها بێت، ئەوا وەک کوردی و مەریوانی و موقبیل و سەجادی ئەفەرموون نالی ٥٨ ساڵ ژیاوه. بەڵام له ڕۆزنامەکانی ڕۆژهەڵاتناسی ئەرمەنیی ی"وسف ئەبگارەڤێچ ئۆربێلی"‌دا ساڵی ١٢١٥ی کۆچی لەگەڵ ساڵی ١٨٠٠-١٨٠١ی زایینی بەرامبەر کراوه. بەپێی ئەمه وەک دکتۆر مارف خەزنەدار و دکتۆر کەمال فوئاد لەسەری ڕۆیشتون، ساڵی له دایکبوونی نالی دەکاته ١٨٠٠ی زایینی و تەمەنیشی دەبێته ٥٦ ساڵ.

لەوانەی  باسکران  هیچیان  ناتوانرێت  وەک سەرچاوە‌یەکی ڕاستەقینه و باوەڕپێکراو ساڵی لەدایکبوون و کۆچی نالی دیاری بکەن. بەڵام هەندێ شت هەیه دەبنه هۆکاری ڕوونکردنەوەی سەردەمی "نالی" و نزیکبوونەوە له زانینی ساڵی له دایکبوون و مردنی.

 

 



Writing at: دوشنبه 03 بهمن 1390Time:15:21 By: awenakurd| ارسال نظر(0) |


شەوی یەلدا

بەیەکەم شەوی زستان دەگوترێ" یەلدا".یەلدا ، درێژترین شەوی ساڵ، شەوی یەکەمی بەفرانبار یان" دەی" مانگە.لەم شەوەدا 14 کاتژمێر تاریکی، نیوەی گۆی زەوی دەگرێتەوەو کورتترین رۆژی ساڵ بەدی دێنێ. ئیتر لەمەوبەدوا شەوان بەرەو کورت بوونەوە دەچن و تا یەکەم شەوی وەرزی هاوین، رۆژان درێژ دەبنەوە.

"یەلدا" وشەیەکی سریانیە بە مانای میلادی عەرەبی و لەبەر ئەوەی کە شەوی یەلدایان لەگەڵ لەدایک بوونی مەسیح پێک گرتووە ، ئام ناوەیان بۆداناوە.

کوردیش وەک ئێرانیانی دیکە بەم باوەڕە کە دێوەزمەی تاریکی و رەشیی دوایین شەوی خۆی تێپەڕ دەکا و لەمەو پاش بەرەبەرە لە هێز و وزەی کەم دەبێتەوە ، یەکەم شەوی چلە ی زستان دەکەن بە جەژن و لەسەر ئەم باوەڕن کە شەوی یەلدا بێ بارینی بەفر و باران رۆنەقی نیە.هەروەها باوەڕیان بەوەش هەیە کە خواردنی میوەی سارد و شیرین لەم شەوەدا وادەکات تا لە هاوین دا کەمتر هەست بە گەرما بکەن.

ئێرانیانی کۆن شەوی چلەیان بە نگریس دەزانی و دەیانگوت : لەشەوی یەلدادا کە درێژترین شەوی ساڵە، هێرشی ئەهریمەنی تاریکایی و ڕەشایی بەسەر فریشتەی رووناکی دا ئەنجام دەبێ.ئەوان بۆ پوچەڵ کردنەوەی هێرشی ئەهریمەن و یارمەتی دانی فریشتەی رووناکی ، لەدەوری یەکتر کۆدەبوونەوە و ئاگریان دەکردەوە و تا دوو بەتڵی شەو میوە و چەرەیان دەخوارد و سەما و شادیان دەکرد.ئەوان دەیانگوت بەم کارانە لە دەسەڵات و هێزی دەوەزمەی تاریکی کەم دەبێتەوە و توانایی فریشتەی رووناکی زیاتر دەبێ.

قەدیمیەکان ،بارینی بەفر و باران لە شەوی یەلدایان بە نیشانەی ساڵێکی پڕ خێرو بێر دەزانی.خەڵک بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەهریمەن شادمانیان دەکرد و بۆنەهێشتنی نگریسی و هێنانەوەی خۆر ، لەدەوری ئاگر کۆدەبوونەوە و فاڵی حافزیان دەگرتەوە.

......................

شەوی یەلدا

شەوی یەلدایە،یا دەیجوورە ئەم شەو

كەدیدەم دورلە تۆ بێ نورە ئەمشەو؟

دڵم وەك حاكمی مەعزولە، قوربان!

خەڵاتی وەسڵی تۆی مەنزوورەئەمشەو

دڵیش مایل بەدیدەی تۆیە،بۆیە

لەمن وەحشی رەمیدەودوورەئەمشەو

كەتۆی شای كەج كولاهی دیدەمەستان،

چ باكم قەیسەروفەغفوورەئەمشەو؟

لەخەوهەڵساوە،یائاڵۆزەچاوت؟

هەمیشەوایە،یامەخمورە،ئەمشەو

سروشكم نەخشی چاوی تۆ دەكێشێ

جێ كەم سەردارەكەی(مەنسوورە)ئەمشەو

موسوڵمانان دەپرسن حاڵی (نالی)

لەكونجی بێ كەسی مەهجورە ئەمشەو

نالی



Writing at: دوشنبه 03 بهمن 1390Time:15:08 By: awenakurd| ارسال نظر(0) |


به‌پێی ڕاپۆری هه‌واڵده‌ریی"کوردپرێس" به‌گێڕانه‌وه‌ له‌ پێوه‌ندییه‌ گشتییه‌کان و ڕاگه‌یاندنی فه‌رهه‌نگ و ئیرشادی ئیسلامیی کوردستانی ئێران ، "جه‌لال قه‌لعه‌ شاخانی" ، سه‌رۆکی ئیداره‌ی فه‌رهه‌نگ و ئیرشادی ئیسلامیی شاری"کامیاران" وتی : ئه‌م فستیڤاڵه‌ به‌ ڕه‌وتێکی فه‌رهه‌نگی ، ئه‌ده‌بی و توێژینه‌وه‌یی له‌ئاراسته‌ی پراکتیزه‌کردنی وته‌ فه‌رهه‌نگییه‌کانی مه‌قامی مه‌زنی ڕێبه‌ریی له‌ خه‌رمانانی ساڵی88 له‌ ستانی کوردستان له‌مه‌ڕ به‌سامانی نیشتمانیی ناودێرکردنی زمانی کوردی ، به‌ڕێوه‌ ده‌چێ .

 

 

ناوبراو وتی: شێعر و هه‌ڵبه‌ست ، به‌ زاراوه‌و بن زاراوه‌ جۆراجۆره‌کانی زمانی کوردی ده‌خوێنرێته‌وه‌‌و له‌ به‌شی وتاره‌کانی ئه‌م خوله‌ی فستیڤاڵه‌که‌شدا ، تاووتوێی فه‌رهه‌نگ و ئه‌ده‌بیاتی زاراوه‌ی که‌لهوری ده‌خرێته‌ به‌رباس و لێکدانه‌وه‌ .

قه‌لعه‌ شاخانی سه‌ریه‌تی دانی به‌رهه‌مه‌ وه‌رگیراوه‌کانی که‌له‌پور و ئه‌ده‌بیاتی پاوه‌جێی ناوچه‌و نووسینه‌وه‌ی به‌یته‌ ناسراوه‌کانی شانامه‌ی کوردی ، له‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی فستیڤاڵی وێژه‌وئه‌ده‌بی کوردی ناوبرد .

شایانی ئاماژه‌پێکردنه‌ ئه‌م فستیڤاڵه‌ به‌ ئاماده‌بوونی توێژه‌ران ، نووسه‌ران و شاعیرانی ستانی ئازه‌ربایجانی ڕۆژاوا ، ئیلام ، کوردستان ، کرماشان و لۆرستان به‌ڕێوه‌ ده‌چێ .

radio sorani

 


https://awenakurd.loxblog.com/کامیاران-میوانداری-یهکهم-کۆڕهجژنی-ناوچهیی-وژهوئهدهبی-کوردی%0A From: https://awenakurd.loxblog.com/">


Writing at: دوشنبه 03 بهمن 1390Time:15:07 By: awenakurd| ارسال نظر(0) |


خه‌ڵاتی یه‌که‌می شه‌شه‌مین فێستیڤاڵی فیلمی کوردیی دهۆک- به‌رلین به‌خشرا به‌ ده‌رهێنه‌رێک له‌ پارێزگه‌ی کوردستان‌.


 

"سیروس سه‌نایی" به‌رپرسی ئه‌نجومه‌نی سینه‌مای لاوی پارێزگه‌ی کوردستان وتی: کورته‌فیلمی "ده‌نگی باران" به‌ ده‌رهێنه‌ریی "جه‌لال ساعید په‌نا" خه‌ڵاتی یه‌که‌می به‌شی کێبه‌رکێی ئه‌م فێستیڤاڵه‌ی برده‌وه‌.

له‌ لایه‌ن لیژنه‌ی داوه‌رانی فێستیڤاڵی فیلمی کوردیی دهۆک- به‌رلین که‌ له‌ زانکۆی دهۆک به‌ڕێوه‌ چوو، فیلمی "ده‌نگی باران"ی له‌به‌ر گێڕانه‌وه‌ی چیرۆکێکی بچووک به‌ زمانی سینه‌مایی و هه‌روه‌ها زمانی ته‌نز، به‌ شیاوی وه‌رگرتنی خه‌ڵاتی یه‌که‌م دانا.

سینه‌ماکارانی ‌ 40 وڵاتی جیهان‌ له‌م فێستیڤاڵه‌ که‌ له‌ کوردستانی ئێراق و ئه‌ڵمانیا به‌ڕێوه‌ چوو، به‌شدارییان کردبوو.

 radio sorani

 



Writing at: دوشنبه 03 بهمن 1390Time:15:06 By: awenakurd| ارسال نظر(0) |


 

كردنه‌وه‌ی پێشانگایه‌كی كه‌ره‌سته‌ی كلتووری له‌ بۆكان
 11/Dec/19

 
 


 ـ پێشانگایه‌كی كه‌ره‌سته‌ و كه‌ل و په‌لی كلتووری، له‌ شاری بۆكان كرایه‌وه‌.  

به‌ مه‌به‌ستی په‌ره‌پێدان و گه‌شه‌سه‌ندنی بابه‌ت گه‌لی فه‌رهه‌نگی له‌ كۆمه‌ڵگادا، پێشانگایه‌كی گه‌وره‌ له‌ كه‌ره‌سته‌ و كه‌ل و په‌لی كلتووری له‌ شوێنی وێستگه‌ی رۆژنامه‌خوێندنه‌وه‌ له‌ شاری بۆكان كرایه‌وه‌.

له‌م پێشانگایه‌دا كه‌ بۆ ماوه‌ی یه‌ك هه‌فته‌ به‌رده‌وام ده‌بێت، سه‌رجه‌م جۆره‌كانی كه‌ره‌سته‌ و كه‌ل و په‌ل و شتومه‌كی فه‌رهه‌نگی و كلتووری و ئامێری كۆمپیۆته‌ر به‌ مه‌به‌ستی فرۆشتن نمایش كراوه‌ و داشكان به‌ رێژه‌ی 20% له‌ به‌هاكانی ئه‌و شتانه‌ ده‌بێت.

هه‌روه‌ها به‌شێكی گرینگی ئه‌و پێشانگایه‌ بۆ نمایش كردنی هه‌زاران ناونیشانی دوایین سی دی كایه‌كانی كۆمپیوته‌ری و فیلم و كارتۆن و كتێب و كه‌ره‌سته‌ی كلتووریی تایبه‌ت به‌ منداڵان ته‌رخان كراوه‌.

سه‌رجه‌می ئه‌و كه‌ل و په‌ل و شتومه‌كه‌ فه‌رهه‌نگی و كه‌لتووریانه‌ی كه‌ له‌و پێشانگایه‌دا نمایش كراون، تایبه‌تن به‌ به‌رهه‌مه‌ تازه‌ بڵاو كراوه‌كانی گرینگترین ده‌زگاكانی چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی ئێران.

پێشانگاكه‌ له‌ كاتژمێر 8ـی به‌یانی تا 7ـی ئێواره‌ له‌ شوێنی وێستگه‌ی رۆژنامه‌خوێندنه‌وه‌ له‌ شاری بۆكان كراوه‌ته‌وه‌.

پیامنیر



Writing at: دوشنبه 03 بهمن 1390Time:15:06 By: awenakurd| ارسال نظر(0) |


 

كردنه‌وه‌ی پێشانگای ده‌ستكه‌وته‌ توێژینه‌وه‌ییه‌كان له‌ سنه‌
 11/Dec/19

 
 

 

(PNA) ـ پێشانگایه‌كی دوایین ده‌ستكه‌وته‌ توێژینه‌وه‌ییه‌كانی پارێزگای كوردستان له‌ شاری سنه‌ كرایه‌وه‌.  

به‌ بۆنه‌ی هه‌فته‌ی توێژینه‌وه‌ و ته‌كنه‌لۆژیا له‌ ئێران، پێشانگای دوایین ده‌ستكه‌وته‌كانی بواری لێكۆڵینه‌وه‌ و توێژینه‌وه‌ی پارێزگای كوردستان به‌ ئاماده‌بوونی ژماره‌یه‌ك له‌ به‌رپرسان و كارناسان و لێكۆڵه‌رانی ئه‌و پارێزگایه‌، له‌ شوێنی هه‌میشه‌یی پێشانگاكانی پیشه‌ ده‌ستییه‌كانی پارێزگای كوردستان له‌ شاری سنه‌ كرایه‌وه‌.

له‌م پێشانگایه‌دا به‌ رێژه‌ی 14 داموده‌زگا، زانكۆ، ناوه‌نده‌كانی زانستی و لێكۆڵینه‌وه‌یی پارێزگای كوردستان به‌شداریان كردووه‌ و دوایین ده‌ستكه‌وته‌كانی زانستی و توێژینه‌وه‌یی خۆیان نمایش كردووه‌ كه‌ له‌ ماوه‌ی یه‌ك ساڵی رابردوودا به‌ ئه‌نجامیان گه‌یاندووه‌.

هه‌روه‌ها زانكۆكانی ئازاد، كوردستان، زانستی و كاربوردی، زانسته‌ پزیشكییه‌كان، په‌یامی نوور، نووسینگه‌ی فێركاریی و توێژینه‌وه‌ی پارێزگای كوردستان و هێزی ئینتزامی ده‌ستكه‌وته‌كانی خۆیان خستۆته‌ روو.

ئه‌و پێشانگایه‌ به‌ مه‌به‌ستی خستنه‌ رووی دوایین ده‌ستكه‌وته‌ توێژینه‌وه‌ییه‌كانی ئیداره‌ و داموده‌زگا و زانكۆ و ناوه‌نده‌كانی زانستی و لێكۆڵینه‌وه‌یی پارێزگای كوردستان و گۆڕینه‌وه‌ی ئه‌زموونه‌كان له‌ نێوان یه‌كه‌كانی توێژینه‌وه‌یی ئه‌و ئیدارانه‌ و ناساندنی داهێنه‌ران و دابین كردنی بانكی زانیاریی به‌ڕێوه‌ده‌چێت.

ئه‌و پێشانگایه‌ بۆ ماوه‌ی سێ رۆژ به‌رده‌وام ده‌بێت و رووناكبیران و هۆگرانی بواری
لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ كاتژمێر 9ی به‌یانی تا 6ی ئێواره‌ ده‌توانن سه‌ردانی بكه‌ن.

پیامنیر

 



Writing at: دوشنبه 03 بهمن 1390Time:15:05 By: awenakurd| ارسال نظر(0) |


 

 

لادانی په‌رده‌ له‌سه‌ر كتێبی بلیمه‌ته‌كانی كرماشان


 11/Dec/20

 

(PNA) ـ كتێبی "بلیمه‌ته‌كانی ناوچه‌ی كرماشان" له‌ نووسینی عه‌لی كه‌ره‌جی، له‌ شاری كرماشان په‌رده‌ی له‌سه‌ر لادار.  

له‌ میانه‌ی یه‌كه‌مین كۆنگری رێزگرتن و بیرئانینی زانایانی ئایینی و ره‌بانی ناوچه‌ی كرماشان و سه‌مبوله‌كانی رێنوێنیی كه‌ له‌م رۆژانه‌ له‌ شاری كرماشان به‌ڕێوه‌ده‌چێت، كتێبی "مفاخر كرمانشاه‌" واته‌ "بلیمه‌ته‌كانی كرماشان" له‌ نووسینی عه‌لی كه‌ره‌جی له‌ لایه‌ن سه‌ید دادوه‌ش هاشمی پارێزگاری كرماشان په‌رده‌ له‌سه‌ر رووبه‌رگه‌كه‌ی لادار.

كتێبه‌كه‌ بۆ ناساندنی زیاتر له‌ 100 كه‌سایه‌تی له‌ بلیمه‌ته‌كان و زانایانی پێشه‌نگی ناوچه‌ی كرماشان ته‌رخان كراوه‌ و باسكردن و لێكدانه‌وه‌ی ژیان و كار و به‌رهه‌مه‌كانی ئه‌و زانا و بیرمه‌ندانه‌ی له‌خۆ گرتووه‌. 

ئه‌و كتێبه‌ له‌ وه‌رزی پاییزی ئه‌مساڵ به‌ ئه‌ژماری دوو هه‌زار دانه‌ به‌ پاڵپشتی ئیداره‌ی گشتیی فه‌رهه‌نگ و ئیرشادی ئیسلامی پارێزگای كرماشان چاپ و بڵاو كرایه‌وه‌ و كه‌وته‌ بازاری كتێبه‌وه‌.

پیامنیر
 

 



Writing at: دوشنبه 03 بهمن 1390Time:15:05 By: awenakurd| ارسال نظر(0) |


 عباس کمندی

 

www.dastan.Se

عباس کمندی ئه­‌لبومی 2010

♫♪1 -  Abbas Kamandi -  Pisha ki                         Size: 1.66 MB  

♫♪2 -  Abbas Kamandi -  Noroz gol                      Size: 7.14 MB  

♫♪3 -  Abbas Kamandi -  Keji la de                       Size: 6.15 MB  

♫♪4 -  Abbas Kamandi - Charkh chap                    Size: 5.24 MB  

♫♪5 -  Abbas Kamandi - Charoka joan                   Size: 6.75 MB  

♫♪6 -  Abbas Kamandi - Show bow                      Size: 7.13 MB  

♫♪7 -  Abbas Kamandi - Jaori habib                       Size: 5.12 MB  

♫♪8 -  Abbas Kamandi - Ghazal                           Size: 3.14 MB  

♫♪9 -  Abbas Kamandi – Goli dehati                      Size: 8.16 MB  

♫♪10 -  Abbas Kamandi – Remix                               Size: 3.53 MB  

 

 



Writing at: دوشنبه 03 بهمن 1390Time:15:04 By: awenakurd| ارسال نظر(0) |


 

 

له‌تایبه‌تمه‌ندىیه‌كانى ئه‌م ئاینه‌ پیرۆزه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئاینێكى زانستیى نه‌گۆرِ و دروسته‌, وێنه‌ى دروست بوونى بچووكترین جیاوازى و پێكدادان نابینرێت له‌نێوان ئیسلام و زانستى رِاوه‌ستاو له‌سه‌ر رِاستىیه‌كى زانستیى نه‌گۆرِ, نه‌ك له‌سه‌ر ئاره‌زوو و بیردۆزه‌ى گریمانه‌یی... زانراوه‌ كه‌ ئیسلام دینێكى جیهانىیه‌ و ئارِاسته‌ى سه‌رجه‌م مرۆڤایه‌تى كراوه‌, داواى كردووه‌ به‌ په‌یوه‌ست بوونى مرۆڤایه‌تى به‌م دینه‌ خوایىیه‌, و پىَى رِاگه‌یاندووین كه‌ قورئانى پیرۆز ووته‌ى خوایه‌ نه‌ك ئاده‌میى ئه‌گه‌رچى ووشه‌یه‌ك یان پیتێكیش بێت.

هه‌رچه‌نده‌ ئامانجى ئه‌م په‌یامه‌ پیرۆزه‌ ئاسمانىیه‌ ئاگادار كردنه‌وه‌ى سه‌رجه‌م مرۆڤایه‌تی یه‌ بۆ گه‌رِانه‌وه‌یان له‌ كۆیلایه‌تى نارِه‌وا بۆ به‌ندایه‌تى په‌رستراوى بىَ هاوتا, به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌مانه‌شدا ده‌سته‌وسانى مرڤى به‌رامبه‌ر به‌و رِاگه‌یاندووه‌, له‌لایه‌كى تره‌وه‌ هانى مرۆڤیشى داوه‌ كه‌ بیر له‌ دروست بوونى ئاسمانه‌كان و زه‌وى بكات:

قُلِ انظُرُواْ مَاذَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ اڵایه‌ 101 سوره‌ یونس,

واته‌: برِوانن له‌وه‌ى له‌ ئاسمان و زه‌وىدایه‌, یان هانى داوه‌ كه‌ به‌سه‌ر گۆى زه‌وى بگه‌رِێین و سه‌یر بكه‌ین چۆن له‌سه‌ره‌تادا دروست كراوه‌:

قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانظُرُوا كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللَّهُ يُنشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ اڵایه‌25 سوره‌ العنكبوت,

واته‌: بگه‌رِێن به‌ سه‌ر زه‌وىدا و برِواننه‌ چۆنێتى دروست بوونى دروست كراوه‌كان.

ئه‌وه‌ى شیاوى باس كردنه‌ ناوه‌نجێتى ئایینى پیرۆزى ئیسلامه‌ له‌ فه‌رمانه‌كانىدا و ناوه‌جێتى ئوممه‌تى ئیسلامىیه‌ به‌هه‌موو واتاكانى ناوه‌نجێتىیه‌وه‌ (وسطية) , جگه‌ له‌ ناوه‌نجێتى ئه‌م ئایینه‌ به‌واتاى باش و جوان, هه‌روه‌ها به‌واتاى بیر و هه‌ست و كات و شوێنیشه‌, وه‌ك خواى گه‌وره‌ پێمان رِائه‌گه‌یه‌نێت و ده‌فه‌رموێت:

وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِّتَكُونُواْ شُهَدَاء عَلَى النَّاسِ 143 البقره‌,

واته‌: ئێمه‌ ئێوه‌مان كردووه‌ به‌ ئوممه‌تێكى ناوه‌نجینه‌ له‌ هه‌موو شتێكدا, بۆ ئه‌وه‌ى شایه‌ت بن له‌سه‌ر خه‌ڵكى به‌گشتى.

 

ه‌كێك له‌لایه‌نه‌كانى ناوه‌نجى ئه‌م ئوممه‌ته‌ بریتىیه‌ له‌ ناوه‌ندیى ئه‌و شوێنه‌ى كه‌ له‌ كاتى گه‌وره‌ترین عیباده‌تماندا رووى تآده‌كه‌ن كه‌ نوێژه‌, لێره‌دا ئیعجازێكى زانستىمان بۆ ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ له‌و ئایه‌ته‌ى سه‌ره‌وه‌دا جێگیر بووه‌, ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ زۆر نوآ ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ (كه‌عبه‌ى پیرۆز) بریتىیه‌ له‌ سه‌نته‌رى جوگرافى هه‌موو جیهان, ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ له‌لایه‌ن دكتۆر (حسين كمال الدين أحمد إبراهيم) ه‌وه‌ كراوه‌ و بڵاوكرایه‌وه‌ له‌ گۆڤارى (البحوث الأسلامية) به‌رگى یه‌كه‌م, ژماره‌ى دووه‌مدا له‌ژێر ناونیشانى: (إسقاط جديد للكرة الأرضية حول مدينة (مكة المكرمة) لمعرفة إتجاهات القبلة للصلاة في جميع مدن العالم).

لێره‌دا هه‌وڵ ده‌ده‌ین بۆ خوێنه‌رى به‌رِێز به‌كورتى ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌ رِوون بكه‌ینه‌وه‌...

پێشه‌كى د.حسین ده‌ڵێت: ئه‌وه‌ى پاڵى پێوه‌نام بۆ ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌, پێویستیى موسوڵمانان بوو بۆ زانینى ئاراسته‌ى قیبله‌ له‌ كاتى نوێژه‌كاندا به‌تایبه‌تى له‌و شوێنانه‌ى كه‌ دوورن له‌مزگه‌وت یان له‌ ووڵاتانى ناموسوڵماندان...

پێشتر بیرم له‌ دروستكردنى چه‌ندین ئامێرى بچووك كردووه‌ كه‌ مرۆڤ بتوانێت له‌ گیرفانىدا هه‌ڵى بگرێت و له‌هه‌ر شوێنێكدا بوو بتوانێت ئارِاسته‌ى قیبله‌ى پىَ دیارى بكات, به‌ڵام تا ئێستا سه‌ركه‌وتوو نه‌بووم له‌ دروستكردنى نموونه‌یه‌ك له‌م ئامێره‌ كه‌ به‌گشتى له‌نێوان خه‌ڵكىدا به‌ نرخێكى گونجاو بڵاوبێته‌وه‌, له‌به‌رئه‌وه‌ بیرم له‌ كێشانى نه‌خشه‌یه‌كى تازه‌ى گۆى زه‌وى كرده‌وه‌ و وام دانا كه‌ شارى مه‌ككه‌ى پیرۆز چه‌قىئه‌م (إسقاط) یان ئه‌م نه‌خشه‌یه‌ بێت, ئامانجه‌كه‌شم ته‌نها رِوون كردنه‌وه‌ى ئارِاسته‌ى قیبله‌ى نوێژ بێت له‌سه‌ر نه‌خشه‌ نوآیه‌كه‌, پاشان چه‌ند ژماره‌یه‌كى زۆرى لىَچاپ بكه‌م له‌م نه‌خشه‌ تازه‌یه‌ و بڵاوى بكه‌مه‌وه‌ له‌نێوان موسوڵماناندا, ئه‌م پرِۆژه‌یه‌ش ئه‌ندازه‌ى تێچوونى كه‌متر ده‌بوو له‌ دروستكردنى جیهازێكى تایبه‌ت كه‌ ئه‌ویش جهازى دیارى كردنى ئارِاسته‌ى قیبله‌یه‌.

به‌ڵام شاراوه‌ نىیه‌ كه‌ ئه‌م نه‌خشه‌ تازه‌یه‌ ته‌نها ئارِاسته‌ى قیبله‌مان نیشان ده‌دات, و پێویستمان به‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ پشت به‌ ئامێرێكى قیبله‌نما ببه‌ستین كه‌ ئه‌مه‌یان ئاسانه‌ له‌هه‌موو شوێنێك...

ئه‌وه‌ى شیاوى باسكردنه‌ له‌م پێشه‌كىیه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ دواى دانانى هێڵه‌ یه‌كه‌مه‌كان (الخطوط الأولى) له‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌دا و وێنه‌كردنى هه‌موو كیشوه‌ره‌كانى گۆى زه‌وى, دۆزیمه‌وه‌ كه‌ (مه‌ككه‌ى پیرۆز) ناوه‌رِاستى ئه‌و بازنه‌یه‌یه‌ كه‌ تێپه‌رِ ده‌بێت به‌ چوارده‌ورى كیشوه‌ره‌كاندا, و بۆم ده‌ركه‌وت كه‌ زه‌وى ووشكانى له‌سه‌ر گۆى زه‌وى دابه‌ش كراوه‌ به‌ده‌ورى (مه‌ككه‌ى پیرۆز)دا به‌ دابه‌شكردنێكى زۆر رِێك و پێك و شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆز) له‌م باره‌دا واده‌بێت كه‌ ناوه‌رِاستى زه‌وى ووشكانى بێت... ئه‌مه‌ رِاستى ئه‌و فه‌رمووه‌یه‌ى خواى گه‌وره‌ ده‌رده‌خات كه‌ ده‌فه‌رموێت:

وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لِّتُنذِرَ أُمَّ الْقُرَى وَمَنْ حَوْلَهَا الشورى7,

واته‌: ئێمه‌ ئه‌م قورئانه‌مان به‌ زمانى عه‌ره‌بى بۆ ناردوویت بۆ ئه‌وه‌ى كه‌ تۆ خه‌ڵكى ناوه‌رِاست و دایكى دێكان و هه‌موو ده‌وروبه‌رى (كه‌ مه‌ككه‌ى پیرۆزه‌) بترسێنیت و ئاگادار بكه‌یت, كه‌ ئاماژه‌یه‌كى ئاشكراى تێدایه‌ بۆ ئه‌وه‌ى مه‌ككه‌ ناوه‌رِاستى هه‌موو دونیایه‌.

دیارى كردنى ئارِاسته‌ له‌نێوان دوو شوێن دا له‌سه‌ر رِووى گۆى زه‌وى:

بۆ دیارى كردنى ئارِاسته‌ له‌ نێوان دوو شوێندا له‌سه‌ر رِوویه‌كى رِێك, ئه‌و دوو شوێنه‌ به‌ رِاسته‌هێڵ ده‌گه‌یه‌نرێت, به‌ڵام ئه‌م دیارى كردنه‌ له‌سه‌ر گۆیه‌ك ناتوانرێت به‌رِاسته‌هێڵ بێت به‌ڵكو به‌ كه‌وانه‌ى بازنه‌یی ده‌بێت, له‌به‌ر ئه‌وه‌ ده‌گونجێت ئارِاسته‌ى نێوان دووشوێن له‌سه‌ر رِووى زه‌وى به‌ژماره‌یه‌كى زۆر له‌كه‌وانه‌ى بازنه‌یی رِوون بكرێته‌وه‌ و راِستترین ئارِاسته‌ش له‌ نێوان ئه‌و هێڵه‌ كه‌وانه‌یىیانه‌دا ئه‌وه‌یانه‌ كه‌ كورتترین درێژى هه‌بێـت, كه‌ بریتىیه‌ له‌ كه‌وانه‌ى بازنه‌ گه‌وره‌كه‌ى ( قوس الدائرة العظمى ) كه‌ تێپه‌رِ ده‌بێت به‌م دوو شوێنه‌دا, ئه‌م بازنه‌ گه‌وره‌یه‌ش ئه‌و بازنه‌یه‌یه‌ كه‌ ئاسته‌كه‌ى تێپه‌رِ ده‌بێت به‌چه‌قى گۆى زه‌وى دا و ته‌نها یه‌ك ئارِاسته‌ى رِاست هه‌یه‌ له‌م باره‌دا, و ئه‌م ئارِاسته‌یه‌ش پێوانه‌ ناكرێت له‌سه‌ر ئه‌و نه‌خشانه‌ى (أطلس) ى كه‌ ئێسته‌ ناسراون, به‌ڵكو پێویسته‌ پێوانه‌ بكرێت به‌ به‌كارهێنانى (سێگۆشه‌یه‌كى گۆیی) كه‌ ده‌یانبه‌ستێت به‌یه‌كه‌وه‌ له‌نێوان ئه‌م دوو شوێنه‌ و نێوان جه‌مسه‌رى باكوورى زه‌وىیه‌وه‌.

شاره‌كان له‌سه‌ر رِووى گۆى زه‌وى شوێنه‌كانیان به‌هێڵى درێژى و هێڵى پانى دیارى ده‌كرێت, زانراوه‌ كه‌ هێڵه‌ پانه‌كان له‌ هێڵى ناوه‌رِاسته‌وه‌ ( خط الإستواء) ده‌ست پىَده‌كه‌ن به‌رِێژه‌ى ژماره‌یی كه‌ یه‌كسانه‌ به‌ سفر, پاشان به‌ره‌و هه‌ردوو جه‌مسه‌رى باكوور و باشوور, كه‌ له‌وىَ رِێژه‌ى ژماره‌یىیان 90پله‌یه‌, واته‌ رِێژه‌ى ژماره‌یی هێڵى پانى بریتىیه‌ له‌و چه‌قه‌گۆشه‌یه‌ى (چه‌قه‌گۆشه‌ ئه‌و گۆشه‌یه‌یه‌ كه‌ سه‌رى له‌ چه‌قى گۆى زه‌وىدایه‌) كه‌ ده‌وردراوه‌ له‌ نێوان بازنه‌ى ناوه‌رِاستدا (دائرة الأستواء) و نێوان ئه‌م شوێنه‌ى سه‌ر رِووى گۆى زه‌وى, (هێڵى ناوه‌رِاست) و سه‌رجه‌م هیڵه‌كانى پانى بازنه‌یه‌كى ته‌واون به‌ئاستێكى ته‌ریب به‌یه‌كتر, به‌ڵام جیاوازن له‌درێژى تیره‌یاندا, گه‌وره‌ترین تیره‌یان بریتىیه‌ له‌ بازنه‌ى ناوه‌رِاست كه‌ ئه‌میش به‌ گه‌وره‌ترین تیره‌ى گۆى زه‌وى داده‌نرێت كه‌ به‌نزیكه‌یى (12760كم) ده‌بێت, پاشان تیره‌ى بازنه‌كان به‌ره‌و كه‌مبوونه‌وه‌ ده‌چن تاوه‌كو ده‌بنه‌ سفر له‌هه‌ردوو جه‌مسه‌ره‌كه‌دا.

به‌مه‌به‌ستى دیارى كردنى لادان له‌ نێوان شوێنێكدا بۆ شوێنێكى تر, ئه‌وا پێوانه‌ى ئه‌و لادانه‌ كورتترین دوورى نێوانیانه‌, له‌به‌رئه‌وه‌ بۆ دیارى كردنى ئه‌و لادانه‌ رِاسته‌ له‌نێوان دوو ووڵاتدا ده‌بێت له‌سه‌ر ئاستى بازنه‌ گه‌وره‌كه‌ بێت كه‌ تێپه‌رِ ده‌بێت به‌ هه‌ریه‌كه‌یاندا نه‌وه‌ك له‌سه‌ر چێوه‌ى هه‌ر بازنه‌یه‌كى تر.

به‌ڵام هێڵه‌كانى درێژیى بریتین له‌ نیوه‌بازنه‌ى گه‌وره‌, ئه‌م بازنه‌ گه‌ورانه‌ تێپه‌رِده‌بن به‌ هه‌ردوو جه‌مسه‌رى باكوور و باشووردا و له‌وىَ یه‌كترى ده‌گرنه‌وه‌, سه‌ره‌تاى ده‌ستكردن به‌ژماره‌ كردنى ئه‌م بازنانه‌ له‌ هێڵى درێژى بنچینه‌یىیه‌وه‌ ده‌ست پآده‌كات كه‌ تێپه‌رِده‌بێت به‌ پێوانگه‌ى (مرصدى) گرێنیتش له‌ نزیك شارى له‌نده‌نى پایته‌ختى بریتانیا كه‌ ئه‌مه‌ش هێڵى درِێژى سفره‌, و له‌م هێڵه‌وه‌ هێڵه‌كانى درێژى ئارِاسته‌ ده‌كرێن به‌ره‌و رِۆژهه‌ڵات و رِۆژئاوا به‌ده‌ورى گۆى زه‌وى دا هه‌تاوه‌كو به‌رامبه‌ر یه‌كترى ده‌بنه‌وه‌ له‌پشت رِووى گۆى زه‌وى یه‌وه‌, له‌به‌رئه‌وه‌ هێڵه‌كانى درێژى ده‌ست پىَده‌كه‌ن له‌ سفره‌وه‌ تا180پله‌ى رِۆژ هه‌ڵات و هه‌روه‌ها له‌ سفره‌وه‌ تا 180پله‌ى رِۆژئاوا.

ئه‌گه‌ر تىَبینى بكه‌ین ده‌بینین هه‌موو هێڵه‌كانى درێژیى ئه‌ستونن له‌گه‌ڵ هێڵه‌كانى پانى له‌سه‌ر رِووى گۆى زه‌وى, ماوه‌ى ئاسۆیی له‌نێوان هێڵه‌كانى درێژى ته‌سك ده‌بنه‌وه‌ كاتێك به‌ ئارِاسته‌ى باكوور و باشوور برِۆین به‌گوێره‌ى هێڵى ناوه‌رِاسته‌وه‌, تاوه‌كو ده‌گاته‌ سفر له‌جه‌مسه‌ره‌كاندا, هه‌روه‌ها تىَبینى ئه‌وه‌ش ده‌كه‌ین كه‌ ئاستى ئه‌م بازنانه‌ هه‌موویان تێپه‌رِده‌بن به‌ چه‌قى گۆى زه‌وىدا, كه‌واته‌ ئه‌مانه‌ نیوه‌بازنه‌ى گه‌وره‌ن.

 

له‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌دا زیاتر دوو شت رِوون ده‌كه‌ینه‌وه‌: ئه‌ویش ئارِاسته‌ى رِاست بۆ نوێژكردن و هه‌روه‌ها ماوه‌ى دوورى رِاست له‌نێوان شارى مه‌ككه‌ى پیرۆز و سه‌رجه‌م شاره‌كانى ترى جیهان.

سه‌ره‌تا ئه‌وه‌مان زانى بۆ دیارى كردنى ئارِاسته‌ى رِاست له‌ نێوان دوو شوێندا له‌سه‌ر رِووى گۆى زه‌وى له‌سه‌ر ئه‌و كه‌وانه‌بازنه‌ گه‌وره‌یه‌ ده‌بێت كه‌ تىَپه‌رِ بێت به‌و دوو شوێنه‌دا, هه‌روه‌ها زانیمان كه‌ شاره‌كان له‌سه‌ر رِووى گۆى زه‌وى شوێنه‌كانیان دیارىكراوه‌ به‌ هێڵه‌كانى درێژى و هێڵه‌كانى پانى, له‌به‌رئه‌وه‌ كاتێك بمانه‌وێت ئارِاسته‌ى نوێژ دیارى بكه‌ین له‌هه‌ر ووڵاتێك ئه‌وا پێویسته‌ پێوانه‌ى هێڵه‌ درێژه‌كه‌ و هێڵه‌ پانه‌كه‌ بزانین كه‌ تىَپه‌رِ ئه‌بێت به‌و ووڵاته‌دا, له‌گه‌لڕ زانینى پێوانه‌ى ئه‌و هێڵه‌ درێژى و پانىیه‌ى كه‌ تێپه‌رِ ده‌بێت به‌شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆزدا).

واى داده‌نێین هه‌ریه‌ك له‌و ووڵاته‌ و شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆز) دوو لایه‌نن له‌ سێگۆشه‌یه‌كى گۆیىدا و لایه‌نى سىَیه‌م جه‌مسه‌رى باكوورى زه‌وىیه‌ (هێڵكارى ژماره‌ 1).

 

 

گریمان هێڵى درێژى شارى مه‌ككه‌ى پیرۆز=د1

گریمان هێڵى پانى شارى مه‌ككه‌ى پیرۆز= پ1

گریمان هێڵى درێژى ووڵاته‌كه‌= د2

گریمان هیڵى پانى ووڵاته‌كه‌= پ2.

له‌هێڵكارى (ژماره‌1)دا ده‌بینین كه‌:

ق= جه‌مسه‌رى باكورى زه‌وى

م= شارى مه‌ككه‌ى پیرۆز

ن= هه‌ر ووڵاتێك له‌سه‌ر رِووى زه‌وى.

گۆشه‌ى م= گۆشه‌ى لادانى شوێنه‌كه‌ به‌ گوێره‌ى شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆز).

گۆشه‌ى ن= گۆشه‌ى لادانى مه‌ككه‌ى پیرۆزه‌ به‌ گوێره‌ى ووڵاته‌كه‌ (كه‌ ئه‌مه‌ش گۆشه‌ى ئارِاسته‌ى قیبله‌یه‌).

گۆشه‌ى ق= گۆشه‌ى جیاوازى نێوان هێڵى درێژى ووڵاته‌كه‌ و هێڵى درێژى (مه‌ككه‌ى پیرۆز)= (د2– د1).

كه‌وانه‌ى (ن ق)= ته‌واوكه‌رى هێڵى پانى ووڵاته‌كه‌یه‌= (90– پ2).

كه‌وانه‌ى (م ق)= ته‌واوكه‌رى هێڵى پانى (مه‌ككه‌ى پیرۆزه‌)= (90-پ1)

كه‌وانه‌ى (م ن)= ماوه‌ى نێوان مه‌ككه‌ى پیرۆز و ووڵاته‌كه‌یه‌.

له‌م سێگۆشه‌ گۆیىیه‌دا ئه‌توانین حسابى نه‌زانراوه‌كان بدۆزینه‌وه‌ به‌هۆى زانراوه‌كانه‌وه‌ كه‌ ئه‌وانیش (پ1, د1), (پ2, د2)ه‌, لێره‌وه‌ ده‌توانین پێوانه‌ى گۆشه‌ى(ن) دیارى بكه‌ین كه‌ ئه‌میش گۆشه‌ى ئاراسته‌ى قیبله‌یه‌ له‌و ووڵاته‌دا.

هه‌روه‌ها ده‌توانین ماوه‌ى دوورى ئه‌و ووڵاته‌ له‌گه‌ڵ شارى مه‌ككه‌ى پیرۆز دیارى بكه‌ین, هه‌روه‌ها ئه‌توانین لادانى ئه‌و ووڵاته‌ش له‌شارى مه‌ككه‌ى پیرۆزه‌وه‌ دیارى بكه‌ین, له‌ زانینى ئه‌م لادانه‌ و ماوه‌ى نێوان ووڵاته‌كه‌ و (مه‌ككه‌ى پیرۆز) ئه‌كرێت وێنه‌ى ئه‌و نه‌خشه‌یه‌ى جیهان دوست بكه‌ین كه‌ له‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ماندا داواكراوه‌.

بۆ كێشانى ئه‌م نه‌خشه‌ داواكراوه‌, یه‌كه‌م جار ئه‌و شوێنه‌ داواكراوانه‌ وه‌رده‌گرین له‌ خاڵى یه‌كتر برِینى هێڵه‌كانى درێژى له‌گه‌ڵ هێڵه‌كانى پانى بۆ هه‌موو 10پله‌یه‌ك, پاشان پێوانه‌ى دوورى و لادانى ئه‌م شوێنانه‌ ئه‌كه‌ین له‌گه‌ڵ شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆز), پاشان خاڵى نێوان هێڵه‌كانى درێژى ده‌گه‌یه‌نین كه‌ یه‌كسانن له‌ پێوانه‌دا له‌گه‌ڵ یه‌كترىدا, لێره‌دا هێڵه‌كانى درێژیمان ده‌ست ده‌كه‌ون له‌ جێكه‌وته‌ى نه‌خشه‌ داواكراوه‌كه‌دا, به‌هه‌مان شێوه‌ خاڵى نێوان هێڵه‌كانى پانى ده‌گه‌یه‌نین كه‌ یه‌كسانن له‌پێوانه‌دا, دووباره‌ هێڵه‌كانى پانیمان ده‌ست ده‌كه‌وێت له‌و جێكه‌وته‌یه‌دا, كه‌واته‌ لێره‌وه‌ جێكه‌وته‌ى هێڵه‌كانى درێژى و پانى زه‌ویمان ئه‌نجام گه‌یاند به‌ گوێره‌ى شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆز), پاشان دێین وێنه‌ى سنوورى كیشوه‌ره‌كان و هه‌موو وورده‌كارىیه‌كانى ترى رووى زه‌وى ده‌كێشین له‌سه‌ر ئه‌م تۆرِه‌هێڵه‌ى كه‌ دیاریمان كرد, ئه‌بینین له‌ هه‌ندێك شوێندا وا پێویست ئه‌كات كه‌ شوێنه‌كه‌ بچووك بكه‌ینه‌وه‌ به‌ (5)پله‌ له‌جیاتى (10پله‌) و هه‌روه‌ها له‌ هه‌ندىَ شوێنى ترى كه‌مدا ئه‌بێت ئه‌م شوێنانه‌ بچووك بكرێنه‌وه‌ بۆ (1پله‌), ئه‌م جێكه‌وته‌ و نه‌خشه‌ تازه‌یه‌ بریتىیه‌ له‌ جێكه‌وته‌یه‌كى ته‌ریب و چوونیه‌ك و ته‌واو له‌دوورىدا بۆ هه‌موو جیهان به‌گوێره‌ى شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆز).

پێوانه‌ىزانیارىیه‌ داواكراوه‌كان له‌سێگۆشه‌كه‌دا:

هێڵكارى ژماره‌ (2) كه‌ بریتىیه‌ له‌و سێگۆشه‌گۆیىیه‌ى كه‌ سه‌ره‌كانى (ڕَ, بَ, جَ)ن, و گۆشه‌كانى (ڕ, ب, ج)ن, و لاكانى (ڕ , ب , ج)ن:

له‌ یاساى (ته‌ژآ)ى سێگۆشه‌ گۆیىیه‌كاندا, ده‌بینین كه‌:

ها ڕ ها ب ها ج

-------- = -------- = --------

ها گۆشه‌ى ڕ ها گۆشه‌ى ب ها گۆشه‌ى ج

(ها: بریتىیه‌ له‌ ته‌ژآ ئه‌و نرخه‌).

بۆ پێوانى نرخى گۆشه‌ى (ج) ده‌بینین كه‌:

ها گۆشه‌ى (ج)= ها (ج) × ها گۆشه‌ى ب هاب...........(1).

له‌ یاساى ته‌ژآى ته‌واودا له‌ سێگۆشه‌ گۆیىیه‌كاندا ده‌بینین كه‌:

 

 

ته‌ژێ ته‌واوى (هتا ب)= هتا ڕ 0 هتا ج ها ڕ . ها ج . هتا گۆشه‌ى ب

كه‌واته‌: ب= (ته‌ژێ ناته‌واوى) هتا- (هتا ڕ 0 هتا ج ها ڕ 0 ها ج 0 هتا گۆشه‌ى ب)........(2).

له‌ یاساى ژماره‌ (2)دا دوورى نێوان دوو شوێنه‌كه‌ (ڕَ , جَ) حساب ئه‌كه‌ین, و به‌دانانى له‌ هاوكێشه‌ى ژماره‌ (1)دا ئه‌گه‌ینه‌ ئه‌م ئه‌نجامه‌:

ها گۆشه‌ى ج= ها ج × ها گۆشه‌ى ب × قتا(هتا-۱(هتا ڕ 0 هتا ج ها ڕ 0 ها ج 0 هتا گۆشه‌ى ب) ) ......(3)

به‌هه‌مان شێوه‌ له‌مه‌وه‌ هاوكێشه‌ى ژماره‌ (4)یشمان ده‌ست ئه‌كه‌وێت:

ها گۆشه‌ى ڕ= ها ڕ × ها گۆشه‌ى ب × قتا(هتا-۱(هتا ڕ 0 هتا ج ها ڕ 0 ها ج 0 هتا گۆشه‌ى ب))...... (4).

لێره‌دا گۆشه‌ى لادانى شوێنى (جَ)مان ده‌ست ده‌كه‌وێت به‌گوێره‌ى شوێنى ڕَ.

كه‌واته‌ له‌و یاسایانه‌ى پێشه‌وه‌ ده‌توانین زانیارى و داتاى پێویست بۆ جێكه‌وته‌ى نه‌خشه‌ داواكراوه‌كه‌ دیارى بكه‌ین, ئه‌ویش به‌ یه‌كگرتنى هه‌ردوو سێگۆشه‌ گۆیىیه‌كه‌ى بریتىیه‌ له‌ سه‌رى سێگۆشه‌كه‌ (ڕَ), و شوێنى دووه‌م بریتىیه‌ له‌ سه‌ره‌كه‌ى ترى سێگۆشه‌كه‌ (جَ), و جه‌مسه‌رى باكوور وه‌كو سه‌رى سآیه‌مى سێگۆشه‌ى (بَ), وه‌ك پێشتر باسمان كرد دایده‌نێین كه‌:

هێڵى درێژى (مه‌ككه‌ى پیرۆز)= د1

هیڵى درێژى شوێنه‌كه‌ (ووڵاته‌كه‌)=د2

هێڵى پانى (مه‌ككه‌ى پیرۆز)= پ1

هێڵى پانى (شوێنه‌كه‌)= پ2

به‌دانانى ئه‌مانه‌ له‌ هاوكێشه‌ى پێشوودا ئه‌مه‌مان بۆ ده‌رده‌چێت:

م ن= هتا-۱(ها پ2 0 ها پ1 هتا پ1 0 هتا پ2 0 هتا ( ْ2– ْ1)) ..............(2).

ها گۆشه‌ى ن= هتا پ1 0 ها ( ْ2– ْ1) 0 قتا(هتا-۱(ها پ2 0 ها پ1 هتا پ2 0 هتا پ1 0 هتا ( ْ2- ْ1))).........(3).

ها گۆشه‌ى م= هتا پ2 0 ها (د2- د1) 0 قتا(هتا-۱(ها پ2 0 ها پ1 هتا پ2 0 هتا پ1 0 هتا (د2- دْ1))).........(4).

به‌جێبه‌جێكردنى ئه‌م هاوكێشانه‌ له‌سه‌ر شارى رياض (له‌ عه‌ره‌بستانى سعوودى), و دایبنێین كه‌:

هێڵى پانى (مه‌ككه‌ى پیرۆز)= 21.437پله‌ى باكوور

هێڵى پانى شارى ریاچ= 24.265پله‌ى باكوور

هێڵى درێژى (مه‌ككه‌ى پیرۆز)= 39.817پله‌ى رۆژهه‌ڵات

هێڵى درێژى شارى رياض = 46.720پله‌ى رۆژهه‌ڵات

ئه‌وا ئه‌م شتانه‌ ده‌توانین بدۆزینه‌وه‌:

یه‌كه‌م: ماوه‌ى نێوان (مه‌ككه‌ى پیرۆز) و شارى رياض , به‌دانانیان له‌ هاوكێشه‌ى ژماره‌ (2)دا بۆمان ده‌رده‌چێت كه‌:

م ن= هتا-۱{ها 24.625 × ها 21.437 هتا 24.625 × هتا 21.437 × هتا(46.720 – 39.817)}= 7,1062پله‌ = درێژى كه‌وانه‌ى (م ن) به‌ پله‌.

گریمان نیوه‌تیره‌ى ناوه‌رِاستى زه‌وى= 6370كم.

كه‌وابو ماوه‌ى نێوان مه‌ككه‌ى پیرۆز و شارى رياض = 790.0462 = درێژى كه‌وانه‌ى (م ن) به‌ كیلۆمه‌تر.

دووه‌م: لادانى قیبله‌ له‌ شارى ریاچ, به‌ دانانیان له‌ هاوكێشه‌ى ژماره‌ (3)دا بۆمان دره‌ده‌چێت كه‌:

ها گۆشه‌ى ن= هتا 21.437 × ها (46.720 – 39.817 )× قتا(هتا-۱(ها 24.625 × ها 21.437 هتا 24.625 × هتا 21.437 × هتا (46.720 – 39.817)))= 0.9043379

كه‌واته‌: گۆشه‌ى ن= 64,7343پله‌ یان (180پله‌-64.7343پله‌).

له‌به‌ر ئه‌وه‌ى گۆشه‌ى (ن) گه‌وره‌تره‌ له‌ 90پله‌.

كه‌واته‌: گۆشه‌ى ن= 115.2657 پله‌.

كه‌واته‌: لادانى بازنه‌یی شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆز) به‌ گوێره‌ى شارى رياض :

=360پله‌ – 115.2657پله‌= 244.7343 پله‌

= 03ً 44َ 244 پله‌ ئه‌مه‌ش لادانى قیبله‌ى نوێژه‌...

لادانى بازنه‌یی بریتىیه‌ له‌و گۆشه‌یه‌ى كه‌ پێوانه‌ ئه‌كرێت, سه‌ره‌تا له‌ هیڵى باكوورى جوگرافى, و ده‌سوورِێته‌وه‌ به‌ئارِاسته‌ى لاى رِاست تاوه‌كو ده‌گاته‌ ئارِاسته‌ى خوازراو.

له‌كاتى به‌كارهێنانى ئامێرى قیبله‌نمادا (البوصلة المغناطيسية) ئارِاسته‌ى ده‌رزىیه‌كه‌ رِووه‌ و باكوورى موگناتیسى زه‌وىیه‌ نه‌وه‌ك باكوورى جوگرافى, و گۆشه‌ى لادانانى ئه‌م قیبله‌نمایه‌ كه‌ ده‌یخوێنینه‌وه‌ له‌م كاته‌دا بریتىیه‌ له‌ گۆشه‌ى لادانى بازنه‌ی موگناتیسى, جیاوازى نێوان باكوورى موگناتیسى و باكوورى جوگرافى جێگیر نىیه‌ و گۆرِانكارى به‌سه‌ردا دێت له‌گه‌ڵ گۆرِانكارى كات و شوێندا له‌سه‌ر رِووى زه‌وى, ئه‌م جیاوازىیه‌ش گه‌وره‌نىیه‌.

له‌به‌رئه‌وه‌ ئه‌گونجێت جیهازى قیبله‌نماى ئاسایی به‌كاربێنین بۆ دیارى كردنى ئارِاسته‌ى نوێژ له‌هه‌ندىَ شوێنى تایبه‌تدا, به‌ڵام بۆ مزگه‌وت و ئه‌و شوێنانه‌ى په‌یوه‌ستن به‌ نوێژكردنه‌وه‌ وا باشتره‌ له‌كاتى بنیات نانیاندا ئارِاسته‌ى قیبله‌ به‌ باكوورى جوگرافى دیارى بكرێت به‌ به‌كارهێنانى (الأرصاد الفلكية) , خواى گه‌وره‌ش كارئاسانى بۆ كردووین كه‌ بگه‌ینه‌ ئه‌م زانسته‌ و به‌ جهاز و ئامێرى زۆر وورد سوودمه‌ند ببین و زانیارىیه‌كى ته‌واویان هه‌بێت له‌كاتى ئارِاسته‌ كردنى نوێژمان بۆ ماڵى خودا(البیت الحرام) له‌ مه‌ككه‌.

سىَیه‌م: لادانى شارى ریاچ له‌شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆز)ه‌وه‌: ئه‌ویش به‌دانانى له‌هاوكێشه‌ى ژماره‌ (4)دا بۆمان ده‌رده‌چێت:

ها گۆشه‌ى م= هتا 24.625 × ها(46.720 – 39.817) × قتا(هتا-۱(ها 24.625 × ها 21.437 هتا 24.625 × هتـا21.437 × هتا (46.720 – 39.817 ))) = 0.8831915

كه‌واته‌: م = 62.0298ْ

= 47ً 01َ 62ْ

ئه‌م لادانه‌ له‌گه‌لڕ ماوه‌ى نێوان شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆز) و شارى رياض ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌كارى ئه‌هێنین له‌جێكه‌وته‌ى نه‌خشه‌ جیهانىیه‌كه‌دا به‌گوێره‌ى شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆز)...

تێبینى: به‌ خستنه‌سه‌رى گۆشه‌كانى سێگۆشه‌ گۆیىیه‌كه‌ كه‌ له‌ سىَ نمونه‌ى پێشوودا حسابمان كرد, بۆمان ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ كۆى هه‌رسێكیان یه‌كسانه‌ به‌:

گۆشه‌ى ن= 57ً 15َ 115ْ

گۆشه‌ى م= 47 01 62

گۆشه‌ى ق= 11 54 06

هه‌مووى= 55 11 184

واته‌: كۆى گۆشه‌كانى ناوه‌وه‌ى سێگۆشه‌ گۆیىیه‌كه‌ زیاتره‌ له‌ 180پله‌, ئه‌مه‌ش تایبه‌تمه‌ندىیه‌كى به‌رده‌وامه‌ له‌ سێگۆشه‌ى گۆیىدا و پآى له‌ سێگۆشه‌ى رِێك جیاده‌كرێته‌وه‌...

له‌ نموونه‌كه‌ى پێشوودا نرخى گۆشه‌ى پ1 بچووكتره‌ له‌نرخى گۆشه‌ى پ2, و نیشانه‌ى هه‌ریه‌كه‌شیان موجه‌به‌, واته‌ نیشانه‌ى جه‌بریى نێوانیان چوونیه‌كه‌, لێره‌وه‌ نرخى گۆشه‌ى (م) بچووكتره‌ له‌ 90پله‌, و نرخى گۆشه‌ى (ن) گه‌وره‌تره‌ له‌ 90پله‌, به‌ڵام ئه‌گه‌ر نرخى هه‌ریه‌كه‌ له‌پێوانه‌ى (پ1 , پ2) یه‌كسان بن له‌پێوانه‌ و نیشانه‌دا, ئه‌وا له‌ هاوكێشه‌ى ژماره‌ (3) و ژماره‌ (4) ئه‌مانه‌ تێبینى ده‌كه‌ین:

ها گۆشه‌ى ن= هتا پ1 × ك

ها گۆشه‌ى م= هتا پ2 × ك

(ك): پێوانه‌یه‌كى نه‌گۆرِه‌ له‌ هه‌ردوو هاوكێشه‌كه‌دا.

 

له‌م كاته‌دا نرخى هه‌ریه‌كه‌ له‌ دوو گۆشه‌ى (م , ن) یه‌كسان ده‌بن, ئه‌م باره‌ش ئه‌كه‌وێته‌ نێوان ئه‌و ووڵاتانه‌ى كه‌ هاوبه‌شن له‌گه‌ڵ شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆز) له‌ یه‌ك هێڵى پانىدا, به‌ڵام ئه‌و شوێنانه‌ى كه‌ هاوبه‌شن له‌گه‌ڵ (مه‌ككه‌ى پیرۆز) له‌ یه‌ك هێڵى درێژىدا له‌م جێكه‌وته‌ نه‌خشه‌ تازه‌یه‌ى كه‌ كردمان ئه‌كه‌ونه‌ سه‌ر هێڵێكى رِاست, كه‌ ئه‌ویش هێڵى باكوور باشوورى جوگرافىیه‌ كه‌ تىَپه‌رِ ئه‌بێت پیایدا, له‌به‌رئه‌وه‌ ئه‌گه‌ر بگه‌رِێینه‌وه‌ بۆ هاوكێشه‌ى ژماره‌ (4) ئه‌بینین كه‌ ( ْ2– ْ1)= سفر هه‌میشه‌.

كه‌واته‌: ها گۆشه‌ى م= سفر هه‌میشه‌, ئه‌ویش به‌ چاوپۆشى كردن له‌ هێڵى پانى شوێنه‌كه‌, هه‌مان شت له‌ پێوانه‌ى (ها گۆشه‌ى ن)یشدا رووده‌دات, واته‌ ئارِاسته‌ى قیبله‌ له‌و شارانه‌دا كه‌ هاوبه‌شن له‌گه‌ڵ شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆز) له‌ هێڵى درێژىدا, ئارِاسته‌ى نوێژكردن تیایاندا بۆ باكووره‌ یان بۆ باشوورى جوگرافىیه‌ به‌ته‌واوه‌تى...

 

ئه‌و شارانه‌ى كه‌ ئارِاسته‌یان له‌ نوێژدا رِووه‌ و باشوورى جوگرافىیه‌, ده‌ست پىَده‌كه‌ن له‌ هێڵى پانى (مه‌ككه‌ى پیرۆز)ه‌وه‌ به‌ ئارِاسته‌ى باكوور, واته‌ سه‌ره‌تا ده‌ست پىَده‌كات له‌هێڵى پانى ( 21.437 پله‌) بۆ هێڵى پانى ( 90 پله‌) له‌ جه‌مسه‌رى باكووردا, به‌ڵام ئه‌و شارانه‌ى كه‌ ده‌كه‌ونه‌ سه‌ر هێڵه‌كانى پانى له‌ باشوورى (مه‌ككه‌ى پیرۆز)ه‌وه‌, واته‌ له‌ هێڵى پانى ( 21.437 پله‌) بۆ هێڵى ناوه‌رِاست, هه‌روه‌ها له‌ هێڵى ناوه‌رٍِاسته‌وه‌ بۆ هێڵى پانى (-90 پله‌) له‌ جه‌مسه‌رى باشووردا, ئارِاسته‌ى قیبله‌ له‌م شارانه‌دا رِووه‌و باكوورى جوگرافىیه‌ به‌ته‌واوى, ئه‌گه‌ر ئه‌و هێڵى درێژىیه‌مان وه‌رگرت كه‌ به‌رامبه‌ر به‌هێڵى درێَژى (مه‌ككه‌ى پیرۆز)ه‌, كه‌ هێڵى درێژىیه‌كه‌ بریتىیه‌ له‌ (140.183 پله‌) رِووه‌و رِۆژئاوا, ئه‌وا ئارِاسته‌ى قیبله‌ له‌و شارانه‌ى كه‌ كه‌وتوونه‌ته‌ سه‌ر ئه‌م هێڵه‌, ئارِاسته‌ى نوێژكردن تیایاندا رووه‌و باكوور و باشوورى جوگرافى ئه‌بێت دووباره‌.

 

ئه‌و شارانه‌ى كه‌ له‌سه‌ر هێڵه‌كانى پانیی كه‌وتوونه‌ته‌ نێوان هێڵى پانى (- 21.437 پله‌) و جه‌مسه‌رى باشووره‌وه‌ ئارِاسته‌ى نوێژكردنیان رووه‌و باشوورى جوگرافى ته‌واوه‌, به‌ڵام ئه‌و شارانه‌ى ده‌كه‌ونه‌ سه‌رهێڵى پانى كه‌ ئارِاسته‌كه‌یان رِووه‌و باكووره‌ و له‌ هێڵى پانى (-21.437پله‌)ه‌وه‌ ده‌ست پآده‌كات بۆ هێڵى پانى سفر, واته‌ له‌ هێڵى ناوه‌رِاستدا و پاشان له‌ هێڵى ناوه‌رِاسته‌وه‌ بۆ جه‌مسه‌رى باكوور, له‌م باره‌دا ئارِاسته‌ى نوێژ تیایاندا رووه‌و باكوورى جوگرافى ته‌واوه‌.

به‌م شێوه‌یه‌ ده‌بینین ئه‌و شاره‌ى كه‌ به‌ ته‌واوى كه‌وتووه‌ته‌ سه‌ر هێڵى پانى (-21.437 پله‌) و هێڵى درێژى (140.183پله‌)ى رِۆژئاوا, ئه‌كرێت نوێژكردن تیایاندا رووه‌و هه‌ریه‌كه‌ له‌ باكوور و باشوورى جوگرافى بێت, هه‌ر له‌م شوێنه‌دا دروسته‌ كه‌ نوێژ بكرێت به‌هه‌موو ئارِاسته‌كانى باكوور و باشوور و رِۆژهه‌ڵات و رِۆژئاوا, چونكه‌ ئه‌م شوێنه‌ ئه‌كه‌وێته‌ سه‌ر درێژكراوه‌ى ئه‌و تیره‌یه‌ى گۆى زه‌وى كه‌ تىَپه‌رِ ئه‌بێت به‌ شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆز)دا به‌ته‌واوى, واته‌ هه‌موو ئه‌و بازنه‌ گه‌ورانه‌ى كه‌ تىَپه‌رِ ئه‌بن به‌ (مه‌ككه‌ى پیرۆز)دا, به‌هه‌مان شێوه‌ تىَپه‌رِئه‌بن به‌م شوێنه‌شدا له‌سه‌ر رِووى گۆى زه‌وى, و ماوه‌ى پێوانه‌كراو له‌هه‌موو ئارِاسته‌كاندا له‌نێوان (مه‌ككه‌ى پیرۆز) و ئه‌م شوێنه‌دا یه‌كسانه‌ له‌ پێوانه‌دا و هه‌موویان ده‌گونجێن وه‌ك ئاراسته‌ى قیبله‌ى راست, ئه‌م شوێنه‌ش له‌سه‌ر رِووى گۆى زه‌وى ئه‌كه‌وێته‌ دورگه‌ى (موروروا) له‌ كۆمه‌ڵه‌ى (جزر بولینیزیا) له‌ ئوقیانوسى هادى نزیك ناوه‌رِاستى ماوه‌ى نێوان ئوسترالیا و ئه‌مریكاى باشووره‌وه‌یه‌.

 

 

 

ئه‌و شوێنانه‌ى كه‌وا هاوبه‌شن له‌گه‌ڵ شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆز) له‌ هێڵى پانىدا ناكه‌ونه‌ سه‌ر یه‌ك هێڵى رِاست له‌گه‌ڵىدا, به‌ڵام كۆده‌بنه‌وه‌ له‌ هێڵێكى چه‌ماوه‌دا و لێره‌وه‌ جیاوازى دروست ده‌بێت له‌ ئارِاسته‌كانى قیبله‌دا له‌وشارانه‌ى كه‌ ده‌كه‌ونه‌سه‌ر ئه‌م هێڵه‌, له‌و جێكه‌وته‌یه‌ى كه‌ باسى لىَده‌كه‌ین تىَبینى چوونیه‌كى هێڵه‌كانى درێژى و پانى ده‌كه‌ین كه‌ به‌ده‌ورى ئه‌و هێڵى درێژىیه‌دا كه‌ تىَپه‌رِى ده‌بێت به‌ شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆز)دا, به‌لاى رِاست و لاى چه‌پىدا.

 

له‌كاتى به‌كارهێنانى هاوكێشه‌كانى پێشوودا كه‌ باسمان كردن پێویسته‌ پارێزگارى له‌ نیشانه‌ جه‌برىیه‌كانى هه‌ریه‌كه‌ له‌ هێڵى درێژى و پانى بكه‌ین, به‌واتاى ئه‌وه‌ى كه‌ هێڵه‌كانى پانى باكوورى هێڵى ناوه‌رِاست (خط الإستواء) نیشانه‌ جه‌برىیه‌كه‌یان موجه‌به‌, و باشورى هێڵى ناوه‌رِاست نیشانه‌ حه‌برىیه‌كه‌یان سالبه‌, هه‌روه‌ها هێڵه‌كانى درێژیش له‌ رِۆژهه‌ڵاتى (هێڵى گرێنیتش)ه‌وه‌ نیشانه‌ جه‌برىیه‌كه‌یان موجه‌به‌ و رِۆژئاواى هێڵى گرێنیتش نیشانه‌ جه‌برىیه‌كه‌یان سالبه‌...

 

پێوانى ماوه‌ و لادانه‌ پێویسته‌كان بۆ دروست كردنى جێكه‌وته‌ى نه‌خشه‌ داواكراوه‌كه‌

پێشتر باسمان كرد كه‌ بۆ كێشانى نه‌خشه‌یه‌كى جیهان به‌ گوێره‌ى شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆز). ئێمه‌ خاڵه‌كانى یه‌كتر برِینى هێڵه‌كانى درێژى و پانى له‌سه‌ر رووى زه‌وى وه‌رده‌گرین وه‌ك بنچینه‌ى كێشانى وێنه‌ى كۆتایی هێڵه‌كانى درێژى و پانى ئه‌م نه‌خشه‌ نوێ یه‌ى جیهان.

 

ئێمه‌ له‌م كاره‌ماندا پشتمان به‌ست به‌ ووردترین ئامێرى ئه‌لیكترۆنى بۆ دیارى كردنى ئاراسته‌ و لادانه‌ پێویسته‌كانى ئه‌م خاڵانه‌ى یه‌كتر برِین به‌گوێره‌ى شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆز) و هه‌ردوو هاوكێشه‌ى ژماره‌ (2) و (4)ى سێگۆشه‌ گۆیىیه‌كانى كه‌ پێشتر باسمان كرد به‌كارهێنا.

هه‌روه‌ها ئامێرى كۆمپیوته‌رمان به‌كارهێنا بۆ كێشانى هێڵه‌كانى درێژى و پانى ئه‌م نه‌خشه‌ داواكراوه‌, به‌رِێزیشتان ده‌توانن له‌ لاپه‌رِه‌ى داهاتوودا ئه‌و جێكه‌وته‌ى نه‌خشه‌ نوآیه‌ ببینن كه‌ به‌ یارمه‌تى كۆمپیوته‌ر كێشراوه‌.•

له‌ نه‌خشه‌ى ژماره‌ (1)دا جێكه‌وته‌ى هێڵه‌كانى درێژى و هێڵه‌كانى پانى دیاره‌ به‌گوێره‌ى شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆز) كه‌ نیشانه‌ى پیتى (M)ى بۆ دانراوه‌, و جه‌مسه‌رى باكورى زه‌وى دیارى كراوه‌ به‌پیتى (N) و جه‌مسه‌رى باشوورى زه‌وى به‌ پیتى (S), و هێڵه‌كانى درێژى و پانى وێنه‌كراون هه‌ریه‌كه‌یان به‌ (10پله‌) كه‌ ژمێره‌ كراون له‌ وێنه‌كه‌دا, بازنه‌ى ده‌ره‌وه‌ش له‌ وێنه‌كه‌دا ژماره‌ى له‌سه‌ر تۆماركراوه‌ كه‌ ئه‌ویش لادانى بازنه‌یی جوگرافى ده‌گه‌یه‌نێت به‌گوێره‌ى شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆز), به‌شێوه‌یه‌ك ئه‌گه‌ر بێتوو هێڵێكى رِاست وه‌رگرین له‌نێوان (مه‌ككه‌ى پیرۆز) و هه‌رشوێنێكى تر له‌م جێكه‌وته‌ تازه‌یه‌دا, درێژ كراوه‌ى ئه‌م هێڵه‌ رِاسته‌ له‌سه‌ر بازنه‌كه‌ى ده‌ره‌وه‌ لادانى بازنه‌یی ئه‌و شوێنه‌مان بۆ ئه‌خوێنێته‌وه‌ له‌ (مه‌ككه‌ى پیرۆز)ه‌وه‌.

له‌ نه‌خشه‌ى ژماره‌ (2) دا حه‌وت كیشوه‌ره‌كه‌مان دابه‌زاندووه‌ له‌سه‌ر نه‌خشه‌ى جێكه‌وته‌كه‌ى پێشوو, له‌ شوێنه‌ رِاسته‌كانیان به‌گوێره‌ى هێڵه‌كانى درێژى پانى زه‌وى, له‌مه‌وه‌ ده‌گه‌ینه‌ ئه‌و جێكه‌وته‌یه‌ى گۆى زه‌وى به‌گوێره‌ى شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆز) كه‌ جێكه‌وته‌ى داواكراوه‌ له‌ لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ماندا...

 

تێبینى ئه‌وه‌ ده‌كه‌ین كه‌ كاتێك وێنه‌ى بازنه‌یه‌كمان كردووه‌ چه‌قه‌كه‌ى شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆز)ه‌ و سنووره‌كانى ده‌ره‌وه‌ى حه‌وت كیشوه‌ره‌كه‌ى زه‌وىیه‌, چێوه‌ى ئه‌م بازنه‌یه‌ ده‌سوورِێته‌وه‌ له‌گه‌ڵ سنورى ده‌ره‌وه‌ى كیشوه‌ره‌كان, ئه‌مه‌ ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت كه‌ شوێنى شارى (مه‌ككه‌ى پیرۆز) بریتىیه‌ له‌ چه‌قى زه‌وى ووشكانى له‌سه‌ر رِووى گۆى زه‌وى كه‌ له‌ نه‌خشه‌ى ژماره‌ (3)دا به‌ ئاشكرا رِوون كراوه‌ته‌وه‌, لێره‌وه‌ ده‌گه‌ینه‌ گه‌وره‌یى و پیرۆزى ئه‌و ئایه‌ته‌ پیرۆزانه‌ى له‌سه‌ره‌وه‌ ئاماژه‌مان پێدا: وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِّتَكُونُواْ شُهَدَاء عَلَى النَّاسِ وَ يَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكَمْ شَهِيداً البقره‌143.

 

هه‌روه‌ها ئایه‌تى پیرۆزى:

لِتُنذِرُ أُمَّ القُرَى وَمَنْ حَوْلَهَا الشورى 7,

به‌رِاستى ئه‌م فه‌رموودانه‌ هه‌ر ده‌بێت له‌لایه‌ن خواى گه‌وره‌وه‌ هاتبێت چونكه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌ى پێغه‌مبه‌ردا هێشتا به‌ ته‌واوه‌تى هه‌موو پارچه‌كانى جیهان نه‌دۆزرابووه‌وه‌ و هیچ كه‌سێك نه‌گه‌یشتبووه‌ ئه‌وه‌ى كه‌ نه‌خشه‌یه‌كى ته‌واو بۆ هه‌موو جیهان دابنێت, ئه‌مه‌ سه‌ره‌رِاى ئه‌وه‌ى كه‌ پێغه‌مبه‌ر و گه‌له‌كه‌ى نه‌خوێنده‌وار بوون, لێره‌دا ده‌بێت هه‌موو مرۆڤێكى خاوه‌ن ویژدان دان به‌رِاستى و گه‌وره‌یی ئه‌م په‌یامه‌دا بنێت و ملكه‌چى هه‌میشه‌یی خۆى بۆ راگه‌یه‌نێت.

 

سه‌رچاوه‌:

كتێبى (الكعبة مركز العالم)/ دانراوى (د.سعد المرصفي)/ له‌ بڵاوكراوه‌كانى ( مكتبة المنار الإسلامية)/ 1998

 

radio soran

 

 

 



Writing at: دوشنبه 03 بهمن 1390Time:15:02 By: awenakurd| ارسال نظر(0) |


 

به‌رپرسی ئیداره‌ی گشتیی هونه‌ره‌ شانۆییه‌کان ڕێزی گرت له‌ هه‌وڵی بێ وچانی هونه‌رمه‌ندانی شانۆکاری کوردستانی بۆ‌ به‌ڕێوه‌بردنی کۆڕه‌ جێژنی شانۆی پارێزگه‌ییدا.

 

به‌ پێی ڕاپۆرتی به‌شی پێوه‌ندییه‌ گشتییه‌کانی ئیداره‌ی فه‌رهه‌نگ و ئیرشادی پارێزگه‌ی کوردستان له‌ سنه‌وه‌؛ "شه‌هین ده‌شت گوڵی" به‌ خۆشحاڵی ده‌ربڕین له‌ ڕێک و پێک به‌ڕێوه‌چوونی بیست و سێیه‌مین فستیڤاڵی شانۆی پارێزگه‌یی کوردستان له‌ شاری قوروه‌دا وتی: به‌ڕێوه‌چوونی ئه‌م ڕووداوه‌ هو‌نه‌رییه‌ له‌ لایه‌ن هونه‌رمه‌ندانی شانۆکاری کوردستانی شایانی ڕێز و سوپاسه‌ له‌ لایه‌ن ناوه‌ندی هونه‌ره‌ شانۆییه‌کانه‌وه‌.

  radio soran

 

 



Writing at: دوشنبه 03 بهمن 1390Time:15:01 By: awenakurd| ارسال نظر(0) |


صفحه قبل1...3031323334...44صفحه بعد

About
زمانی کوردی خۆشترین زمانی سه‌ر زه‌وی.. چۆن بنووسرێ وا ده‌خوێندرێته‌وه‌... شانازی ده‌که‌م که‌ زمانی خۆمم هه‌یه‌...
ئاوێنـــــه :POWERED BY
last post
RSS
Blog Links
Blog Archive
Blog Authors
Other Tools

Copyright © 2012 All Rights Reserved by 3692.loxblog.com - Des By : M.Pishbini**ئاوێنـــــه**

💬 نظرات کاربران
💬ثبت نام کاربران
💬ورود کاربران